1.6 Przepisy prawne

TakeNajważniejsze Home messageprzesłanie

• The EUUnijny AI Act isto thepodstawa legalprawna. basis.Unijny Thezbiór EU’sprzepisów rulebookdotyczących forSI AIobowiązuje isod in force since Augustsierpnia 2024 andr. phasingi injest throughwdrażany 2027.stopniowo Itdo applies2027 notr. justDotyczy technie companies,tylko butfirm alsotechnologicznych, ale też szkół.

Kompetencje w zakresie SI to schools.obowiązek, a nie kurs do odhaczenia. Szkoły muszą wspierać personel w budowaniu kompetencji w zakresie SI. Kilka zastosowań SI jest wprost zakazanych. Wśród nich: wnioskowanie o emocjach uczniów na podstawie danych z twarzy lub głosu, SI wykorzystująca podatność dzieci w celu zniekształcenia ich zachowania oraz budowanie baz danych rozpoznawania twarzy czy wnioskowanie o cechach takich jak rasa czy religia na podstawie danych biometrycznych. Ryzyko zależy od decyzji, nie od produktu. Zwykłe narzędzia do pisania, wyszukiwania, tłumaczenia czy planowania lekcji nie są wysokiego ryzyka tylko dlatego, że są używane w szkole. Stają się wysokiego ryzyka, gdy wpływają na przyjęcie, ścieżkę kształcenia, wynik egzaminu lub decyzje zatrudnieniowe. Nie wszystko, co wygenerowane przez SI, wymaga oznaczenia. Obowiązek ujawnienia spoczywa głównie na dostawcy; materiał zweryfikowany redakcyjnie przez nauczyciela jest z niego zwolniony. SI wysokiego ryzyka wymaga człowieka, który może ją unieważnić. Wynik działania SI nigdy nie jest decyzją ostateczną. Musisz rozumieć jej ograniczenia i być w stanie ją zignorować lub uchylić. AI literacyAct isnakłada asię duty,na notinne aprawo, coursenie tozastępuje tick off.go. SchoolsKrajowe mustprawo supportochrony staffdanych, inoświatowe, buildingpracy, AIochrony literacy.dzieci i autorskie nadal obowiązują równolegle. SeveralRODO AIreguluje usesdane, arenie bannedtylko outright.narzędzie. AmongNawet them:system inferringSI students’zgodny emotions from facial or vocal data, AI that exploits children’s vulnerabilities to distort their behaviour, and building facial-recognition databases or inferring traits like race or religion from biometric data. Risk depends on the decision, not the product. Ordinary writing, research, translation and lesson-planning tools are not high-risk simply because they are used at school. They become high-risk once they influence admission, learning pathways, exam outcomes or employment decisions. Not everything AI-generated needs a label. The disclosure duty mainly sits with the provider; teacher-reviewed material with human editorial control is exempt. High-risk AI needs a human who can overrule it. AI output is never the final decision. You must understand its limits and be able to disregard or override it. Thez AI Act sitsmoże onbyć topniedozwolony, ofjeśli otherprzetwarza law,dane itosobowe doesn’tuczniów replacelub it.personelu Nationalbez dataważnej protection,podstawy education, employment, child protection and copyright law continue to apply alongside it. The GDPR governs the data, not just the tool. Even an AI system that is fine under the AI Act can still be off-limits if it processes personal data about students or staff without a valid legal basis.prawnej.

Jeśli

Ifzapamiętasz youz remembertej onlystrony onetylko sentencejedno fromzdanie:

thisUżywaj page:SI, Useby AIwspierać toswój supportprofesjonalny yourosąd, professionala judgement,nie notgo replacezastępować it—stricter– rulessurowsze applyzasady asobowiązują, soongdy astylko AISI helpszaczyna makepomagać decisionsw aboutpodejmowaniu grades,decyzji educationalo pathwaysocenach, orścieżkach people.edukacyjnych lub ludziach.

The EUUnijny AI Act

The EUUnijny AI Act (RegulationRozporządzenie (EU)UE) 2024/1689) is the EU’s single, risk-based rulebook for artificial intelligence. Instead of regulating specific products, it classifies AI systems by the risk they pose and attaches obligations accordingly — from an outright ban for a small set of practices, through extra duties for “high-risk” uses,1689) to nojednolity, specialoparty rulesna atryzyku allzbiór forprzepisów everydayUE tools.dotyczących Itsztucznej appliesinteligencji. directlyZamiast inregulować everykonkretne memberprodukty, state,klasyfikuje tosystemy publicSI andwedług privateryzyka, organisationsjakie alike.stwarzają, i nakłada odpowiednie obowiązki – od całkowitego zakazu dla niewielkiej grupy praktyk, przez dodatkowe obowiązki dla zastosowań „wysokiego ryzyka”, aż po brak szczególnych zasad dla narzędzi codziennego użytku. Obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim, zarówno w organizacjach publicznych, jak i prywatnych.

TheRozporządzenie Actwchodzi phasesw inżycie stepetapami. byObowiązuje step. It has applied sinceod 1 Augustsierpnia 2024;2024 sincer.; od 2 Februarylutego 2025,2025 ther. bannedwiążące practicessą belowjuż andzakazane thepraktyki dutyopisane toniżej buildoraz AIobowiązek literacybudowania kompetencji w zakresie SI (Art. 4); are already binding; fromod 2 Augustsierpnia 2026,2026 mostr. ofzastosowanie itsznajdzie remainingwiększość provisionspozostałych apply. przepisów.

WhoKto isodpowiada responsibleza forwykorzystanie the use of AI?SI?

IfJeśli aszkoła schoolwprowadza introducesi andkontroluje controlssystem anSI, AIto system,zazwyczaj theto schoolszkoła orlub schoolorgan authorityprowadzący isszkołę usuallyjest the„podmiotem deployerstosującym” (Art. 3(4)). TheNauczyciel teacherzwykle isnie normallyjest notodrębnym apodmiotem separatestosującym, deployergdy whenkorzysta usingz thenarzędzia toolzgodnie underz theinstrukcjami school’sszkoły, instructions,ale butnadal mustmusi stillprzestrzegać followtych thoseinstrukcji instructionsoraz andwszystkich allodnośnych relevantzasad schoolszkolnych andi data-protectiondotyczących rules.ochrony danych.

TeachersNauczyciele needmuszą towiedzieć, knowz whatczego they are usingkorzystają

SchoolsSzkoły andi schoolorgany authoritiesprowadzące mustmuszą takepodjąć appropriateodpowiednie measuresdziałania, toby supportwspierać therozwój developmentkompetencji ofw AIzakresie literacySI amongwśród thoseosób whokorzystających usew AIich systemsimieniu onz theirsystemów behalfSI (Art. 4). The AI Act doesnie notokreśla specifykonkretnego apoziomu particularkompetencji, levelcertyfikatu ofani competence,formy certificateszkolenia. orZależą trainingone format.raczej Theseod ratherkonkretnego dependsystemu onSI, thesposobu AIjego systemużycia used,i howtego, itkto ismoże used,zostać andnim who may be affected.dotknięty.

AIPraktyki practicesSI bannedcałkowicie outrightzakazane forw schoolsszkołach

The AI Act banscałkowicie eightzakazuje AIośmiu practicespraktyk outrightzwiązanych z SI (Art. 5); fourcztery ofz themnich arebezpośrednio directlydotyczą relevant to schools:szkół:

1. • UsingWykorzystywanie AIsystemów systemsSI inw educationalplacówkach institutionsedukacyjnych todo inferwnioskowania emotionso oremocjach intentionslub fromintencjach biometricna datapodstawie danych biometrycznych (suchtakich asjak students'cechy facialtwarzy orlub vocalgłosu characteristics)ucznia) isjest generallyco forbidden.do Narrowzasady exceptionszakazane. existIstnieją forwąskie medicalwyjątki ordla safetycelów purposesmedycznych lub bezpieczeństwa (Art. 3(39); Art. 5(1)(f)).
   • AISystemy systemsSI thatwykorzystujące exploitczyjąś someone’spodatność vulnerabilitieswynikającą duez to agewieku (asjak withw children)przypadku dzieci), disability,niepełnosprawności orlub socialsytuacji orspołecznej economicczy situation,ekonomicznej, inw asposób wayzniekształcający thatzachowanie distortstej theirosoby behaviouri andwyrządzający causesjej themszkodę, harm,są arezakazane bannedniezależnie regardlessod of intentintencji (Art. 5(1)(b)).
   • BuildingBudowanie orlub expandingrozszerzanie abazy facial-recognitiondanych databaserozpoznawania throughtwarzy untargetedpoprzez scrapingnieukierunkowane ofpozyskiwanie imagesobrazów fromz theinternetu internetlub orz fromnagrań CCTVmonitoringu footagejest iszakazane. banned.Ma Thisto isznaczenie, relevantjeśli ifszkoła arozważa schoolnarzędzie considersrozpoznawania atwarzy facial-recognitiondo toolsprawdzania forobecności attendancelub ornadzoru exam monitoringegzaminów (Art. 5(1)(e)).
   • UsingWykorzystywanie biometricdanych databiometrycznych do kategoryzowania osób w celu wnioskowania o chronionych cechach, takich jak rasa, poglądy polityczne, religia czy orientacja seksualna, jest zakazane. Ma to categoriseznaczenie peopledla inkażdego ordernarzędzia toopartego inferna protectedbiometrii, traitstakiego suchjak asoprogramowanie race,do politicalnadzoru opinions,egzaminów, religionktóre orwykracza sexualpoza orientationswój isdeklarowany banned. This is relevant for any biometric-based tool, such as exam-proctoring software, that goes beyond its stated purposecel (Art. 5(1)(g)).

DoesCzy AI-generatedtreść contentwygenerowana alwaysprzez needSI azawsze label?wymaga oznaczenia?

IfJeśli studentsuczniowie interactwchodzą directlyw withbezpośrednią aninterakcję AIz system,systemem suchSI, astakim ajak chatbot, theymuszą mustzostać bepoinformowani, informedże thatwchodzą theyw areinterakcję interactingz withSI. AI.Zwykle Usuallyodpowiedzialność theza systemjasne providerpoinformowanie iso responsibletym forspoczywa makingna thisdostawcy clearsystemu (Art. 50(1)).

SchoolsSzkoły andi teachersnauczyciele mustmuszą discloseujawniać deepfakes,deepfake'i orlub AI-generatedtekst textwygenerowany publishedprzez onSI matterspublikowany ofw publicsprawach interest,interesu whenpublicznego, thesegdy aresą usedone inwykorzystywane thena classroomlekcji (Art. 50(4)). ThisTen requirementwymóg doesnie notma applyzastosowania, wheregdy thetreść AI-generatedwygenerowana contentprzez hasSI undergoneprzeszła effectiveefektywną humanweryfikację reviewi orkontrolę editorialredakcyjną control, andczłowieka, a persondana orosoba institutionlub assumesinstytucja editorialprzyjmuje responsibilityodpowiedzialność forredakcyjną itsza publication.jej Anpublikację. AI-assistedKarta worksheetpracy reviewedwspomagana bySI, zweryfikowana przez nauczyciela, nie wymaga więc automatycznie oznaczenia.

Kiedy SI w edukacji staje się wysokiego ryzyka

Zwykłe narzędzia do pisania, tłumaczenia, wyszukiwania i planowania lekcji nie są wysokiego ryzyka tylko dlatego, że są wykorzystywane w pracy. Klasyfikacja zależy od zamierzonego celu systemu, a teachernie thereforepo doesprostu notod automaticallytego, requirejaki aprodukt label.

jest

When AI in education becomes high-risk

Ordinary writing, translation, research and lesson-planning tools are not high-risk simply because they are used for work. Classification depends on the system's intended purpose, not simply on which product is usedużywany (Art. 6 · Annex III).

AISystemy systemsSI maymogą bezostać classifiedzaklasyfikowane asjako high-riskwysokiego whenryzyka, theygdy aresą intendedprzeznaczone to:do:

Dla nauczycieliDla szkół For Teachers For Schools

• decidedecydowania abouto students'dostępie, access,przyjęciu admissionlub orprzydziale assignmentuczniów todo educationalplacówek ori vocationalprogramów institutionsedukacyjnych andlub programmes;zawodowych;
• evaluateoceniania students'wyników learningnauczania outcomesuczniów orlub steersterowania theirich learningprocesami processes;uczenia się;
• assessoceniania theodpowiedniego appropriatepoziomu levelkształcenia, ofjaki educationuczeń aotrzyma studentlub willdo receivejakiego ormoże canuzyskać access;dostęp; orlub
• detectwykrywania students'zakazanych prohibitedzachowań behaviouruczniów duringpodczas examinations.egzaminów.

(Annex III, pointpkt 3)

• recruitrekrutacji orlub selectselekcji teachers,nauczycieli, includingw screeningtym applications;przeglądania zgłoszeń;
• decidedecydowania ono contractwarunkach terms,umowy, promotionawansie orlub terminationrozwiązaniu ofstosunku apracy teacher's employment;nauczyciela;
• allocateprzydzielania taskszadań basedna onpodstawie azachowania teacher'slub behaviourcech orosobistych personalnauczyciela; traits; orlub
• evaluateoceniania teachers'wyników performance.pracy nauczycieli.

(Annex III, pointpkt 4)

AOgraniczone limitednarzędzie checkingsprawdzające orlub preparatoryprzygotowawcze toolmoże mayrównież alsonie fallzostać outsidezaklasyfikowane thejako high-riskwysokiego categoryryzyka, ifjeśli itnie doeswpływa notistotnie significantlyna influencedecyzję. a decision. However, an educationJednak system thatedukacyjny profilesprofilujący individualsosoby iszawsze alwaysjest considereduznawany high-risk.za wysokiego ryzyka.

WhatCo high-riskSI AIwysokiego meansryzyka foroznacza schoolsdla andszkół teachersi nauczycieli

ClassificationZaklasyfikowanie ofsystemu anSI AIjako systemwysokiego asryzyka high-risknie doeswyklucza notautomatycznie automaticallyjego rulewykorzystania itw outszkołach. fromSystemy usewysokiego inryzyka schools.wiążą Butsię high-riskjednak systemsz come with obligationsobowiązkami (Art. 26):

TheseTe obligationsobowiązki fordla high-riskSI AIwysokiego inryzyka educationw applyedukacji fromzaczną obowiązywać od 2 Decembergrudnia 2027 —r. but– thenatomiast prohibitionswymienione abovewyżej andzakazy thei AI-literacyobowiązek dutybudowania alreadykompetencji applyw today.zakresie SI obowiązują już dziś.

Dla nauczycieliDla szkół For

Teacherskorzystać z niego wyłącznie w zatwierdzonym celu i przestrzegać jego instrukcji; nie traktować jego wyniku jako decyzji ostatecznej; rozumieć jego główne ograniczenia i prawdopodobne źródła błędów; uważać na nadmierne poleganie na pozornie przekonujących wynikach; oraz być przygotowanym, by zignorować lub uchylić jego wynik. For

Schoolszapewnić kompetentny i upoważniony nadzór ludzki; zapewnić, by wszelkie dane wejściowe pod jej kontrolą były trafne i wystarczająco reprezentatywne; monitorować system i reagować na zagrożenia lub poważne incydenty; przechowywać automatycznie generowane dzienniki zdarzeń przez co najmniej sześć miesięcy, gdy pozostają pod jej kontrolą; oraz z wyprzedzeniem informować uczniów, nauczycieli lub osoby dotknięte skutkami, gdy system wspomaga podejmowanie decyzji ich dotyczących.

use it only for its approved purpose and follow its instructions; do not treat its output as a final decision; understand its main limitations and likely sources of error; watch for overreliance on apparently convincing results; and be prepared to disregard or override its output.

provide competent and authorised human oversight; ensure that any input data under its control is relevant and sufficiently representative; monitor the system and respond to risks or serious incidents; keep automatically generated logs for at least six months where those logs are under its control; and inform students, teachers or affected people in advance when the system assists decision-making about them.

PublicPodmioty bodiespubliczne andoraz privateorganizacje organisationsprywatne providingświadczące publicusługi servicespubliczne maymogą alsobyć haverównież tozobowiązane completedo aprzeprowadzenia fundamentaloceny rightsskutków impactdla assessmentpraw beforepodstawowych usingprzed high-riskzastosowaniem AISI wysokiego ryzyka (Art. 27). PublicOrgany authoritiespubliczne andoraz organisationsorganizacje actingdziałające onw theirich behalfimieniu maymogą additionallydodatkowo havebyć tozobowiązane registerdo thezarejestrowania systemsystemu inw theunijnej EUbazie databasedanych (Art. 49). WhetherTo, thisczy isodpowiada theza responsibilityto ofszkoła, theczy schooljej ororgan itsprowadzący, governingzależy authorityod dependskrajowego onsystemu the national school system.oświaty.

The AI Act isto notnie thejedyne onlyprawo, lawktóre thatma mattersznaczenie

The AI Act doesnie notzastępuje replaceeuropejskich europeanani orkrajowych nationalprzepisów regulationsdotyczących onochrony datadanych, protection,oświaty, education,zatrudnienia employmenti andpartycypacji workerpracowniczej, participation,ochrony childdzieci protectionczy orprawa copyrightautorskiego (Art. 2(7)). ForNa example,przykład thefakt, factże thatnarzędzie nie jest wysokiego ryzyka, nie oznacza, że wolno przesyłać do niego prace uczniów czy ich dane osobowe.

Narzędzie może być dopuszczalne na gruncie AI Act, a tool is not high-risk does not mean that you may upload students' work or personal datamimo to it.zakazane przez prawo ochrony danych lub zasady obowiązujące w Twojej szkole.

RODO

ARODO tool(Rozporządzenie may(UE) be2016/679) acceptableto underunijne theprawo o ochronie danych osobowych. Pełni rolę uzupełniającą wobec AI Act: podczas gdy AI Act butpyta, stillczy prohibitedi byjak data-protection law or your school's rules.

The GDPR

The GDPR (Regulation (EU) 2016/679) is the EU’s law on data protection. It plays a supporting role alongside the AI Act: while the AI Act asks whether and how an AIdany system maySI bewolno usedw atogóle all,stosować, theRODO GDPRpyta, asksczy whetherte thiskonkretne particulardane datao abouttej thiskonkretnej particularosobie personwolno mayprzetwarzać bew processedten thiskonkretny way?sposób.

• ItMa applieszastosowanie, asgdy soontylko asw personalgrę datawchodzą isdane involved.osobowe. Names,Imiona schooli emailnazwiska, addresses,szkolne studentadresy work,e-mail, voiceprace recordings,uczniów, transcripts,nagrania photos,głosu, grades,transkrypcje, attendancezdjęcia, andoceny, learning-progressobecność datai alldane counto aspostępach personalw datanauce – wszystko to liczy się jako dane osobowe (Art. 4). 
• SomeNiektóre datadane needswymagają extradodatkowej protection.ochrony. HealthInformacje information,o biometriczdrowiu, datadane andbiometryczne dataoraz revealingdane racialujawniające orpochodzenie ethnicrasowe origin,lub religionetniczne, orreligię similarczy traitspodobne arecechy “specialto category„szczególne data”kategorie anddanych” are,i inco principle,do off-limitszasady withoutsą aniedostępne specificbez exceptionkonkretnego wyjątku (Art. 9) —– oneto reasonjeden thez powodów, dla których AI Act separatelyosobno banszakazuje severalw biometric-inferenceszkołach practiceskilku inpraktyk schools.wnioskowania biometrycznego.
• KnowWiedz, whokto isza responsible.co Theodpowiada. schoolSzkoła isjest normallyzwykle the “controller”„administratorem”; andostawca AISI providerprzetwarzający processingdane dataw onimieniu theszkoły school’sjest behalf„podmiotem isprzetwarzającym” ai “processor”potrzebuje andumowy needspowierzenia aprzetwarzania data-processingdanych agreementokreślającej thatjego spells out its obligationsobowiązki (Art. 28). CheckSprawdź thisto, beforezanim rollingwdrożysz anowe newnarzędzie toolw outcałej school-wide.szkole.
• DataDane leavingopuszczające theUE EUpotrzebują needszabezpieczenia. aWiele safeguard.popularnych Manynarzędzi popularSI AIjest toolshostowanych arepoza hostedUE. outsideDane theosobowe EU.mogą Personaltam datatrafić maytylko onlywtedy, travelgdy thereistnieje ifdecyzja anstwierdzająca adequacyodpowiedni decisionpoziom orochrony anotherlub approvedinne safeguard,zatwierdzone suchzabezpieczenie, astakie standardjak contractualstandardowe clauses,klauzule is in placeumowne (Art. 44).
• StudentsUczniowie andi staffpersonel keepzachowują theirswoje rights.prawa. TheyMogą canzapytać, askjakie whatdane issą heldo aboutnich them,przechowywane, havezażądać itich correctedpoprawienia orlub deleted,usunięcia andoraz objectsprzeciwić tosię decisionsdecyzjom basedopartym solelywyłącznie onna automatedzautomatyzowanym processingprzetwarzaniu, thatktóre significantlyistotnie affectsich themdotyczą (Art. 15–Art. 22) —– aprawo rightto thatdziała runsrównolegle alongside,do andwymogu reinforces,nadzoru theludzkiego nad systemami wysokiego ryzyka z AI Act’sAct human-oversighti requirementsje for high-risk systems.wzmacnia.

WhereGdzie toszukać find helppomocy

EnforcementEgzekwowanie isprzepisów organisedjest differentlyzorganizowane inw eachkażdym EUkraju country.UE Becauseinaczej. nationalPonieważ responsibilitiesodpowiedzialności maykrajowe change,mogą usesię thezmieniać, Europeankorzystaj Commission'sz currentaktualnej list of national market-surveillance authorities Komisji Europejskiej [lista krajowych organów nadzoru rynku]. AnyoneKażdy (anauczyciel, teacher,uczeń, arodzic) student,może azłożyć parent)skargę cando lodgetakiego aorganu, complaintjeśli withuzna, thatże authoritydoszło ifdo theynaruszenia believeprzepisów the Act has been breachedrozporządzenia (Art. 85). WhereGdy asystem high-riskwysokiego system,ryzyka, suchtaki asjak annarzędzie admissiondo ordecyzji exam-monitoringo tool,przyjęciu haslub lednadzoru toegzaminu, adoprowadził decisiondo thatdecyzji significantlyistotnie affectswpływającej ana student,ucznia, theyuczeń (orlub theirjego parents)rodzice) canmogą alsorównież askzażądać forwyjaśnienia antej explanationindywidualnej of that individual decisiondecyzji (Art. 86).

NationalZasady ruleskrajowe fordla yourTwojego countrykraju

The AI Act isobowiązuje EU-wide,w butcałej enforcementUE, bodies,ale schoolorgany lawegzekwujące, andprawo data-protectionoświatowe practicei differpraktyka byochrony country.danych Country-specificróżnią notessię forw thezależności Playbook'sod partnerkraju. countriesUwagi willdotyczące beposzczególnych addedkrajów here:partnerskich Playbooka zostaną tu dodane:

• Austria
• CzechiaCzechy
• GermanyNiemcy
• LatviaŁotwa
• SlovakiaSłowacja
• SloveniaSłowenia
• SpainHiszpania