Skip to main content

6.2 Glosario e termos clave

TermTermo

SynonymsSinónimos

DefinitionDefinición

A

AccountabilityActividade de avaliación

ing.

Assessment Activity

Actividade

Beingempregada answerablepara foravaliar decisionsse aboutse AIacadaron useos andresultados theirde consequences. Responsibility stays with people and institutions, never with the system.aprendizaxe.

Adaptive learning platformAcumulabilidade

Acumulable;

ing. Stackability

Posibilidade

Ade platformcombinar thatmicrocredenciais adjustsao content,longo pacedo ortempo learningpara pathque tocomputen thepara individualcualificacións learner.máis amplas.

AdaptiveAdestramento practicecos softwaredatos introducidos polos usuarios

ing.

Training on user inputs

Cando

Practiceun softwareprovedor alreadyusa usedo inque schoolsos thatusuarios adjustsescriben exercisesou tosoben apara learner'sos answers.seus Generativepropios AIfins, chatbotsespecialmente showedpara largeradestrar effectsos onseus knowledgemodelos. andSó understanding.se poden introducir datos persoais se un acordo escrito o exclúe.

AdequacyAI decisionPioneers

 

Marco

Anque EUamplía decisionDigCompEdu thatcon acompetencias non-EUespecíficas countryen protectsIA personalpara datao adequately,persoal so that data may be transferred there.docente.

AIAlfabetización en IA

ing.

ArtificialAI Intelligenceliteracy

Comprensión

Computerdos systemsconceptos, thatdas performoportunidades taskse associateddas withlimitacións humanda thinking,IA suche asdo recognisingseu patterns,uso processingresponsable. languageSegundo oro generatingart. content,4 mostlydo byRegulamento learningde fromIA, data.os centros deben apoiar o seu desenvolvemento entre o persoal que usa IA (obrigatorio desde o 2 de febreiro de 2025); non se prescribe ningún nivel, certificado nin formato concreto. Tamén é o nome da vía de certificación B.

AIAloxamento Assistantde datos

ing.

Data hosting

Lugar

Anonde AIse toolalmacenan thate carriestratan outos workdatos, onp. aex. user'sen behalf.servidores Iteuropeos canou closefóra theda gapUE. inOs outputdatos betweenque users,saen butda notUE thenecesitan gapunha in ability.garantía.

AI ChatbotAlucinación

ing.

ChatbotHallucination

Fluída,

Asegura programde thatsi, convertsfalsa. inNon naturalé language,un todaydefecto usuallyá basedespera ondun aparche, largesenón languageunha model.consecuencia de como xeran o texto estes sistemas.

AI ComplianceAndamiaxe

ing.

Compliant use of AIScaffolding

Guía

Usingestruturada AIdo indocente lineque withaxuda datao protectionalumnado law,a theusar AIunha Act,ferramenta copyrightou anda examinationrealizar law.unha Compliancetarefa enablesque useaínda rathernon thanpodería hinderingfacer it.só.

AI DetectorAnonimización

ing.

 Anonymisation

Modificar

Softwareos claimingdatos tode identifyxeito machine-writtenque text.unha Whatpersoa itxa actuallynon measurespoida isser predictability.identificada, nin sequera polo contexto. Borrar os nomes non é anonimizar, especialmente no caso de redaccións e diarios de aprendizaxe que identifican o seu autor polo estilo.

AI foundations and applicationsAprendiz

ing.

 Learner

Persoa

Conceptualque knowledgeparticipa anden transferableactividades skillsde toaprendizaxe understandpara howadquirir AIcoñecementos, worksdestrezas andou to select, apply and adapt AI tools. The content-specific aspect of the vertical dimension.competencias.

AIAprendizaxe literacyautomática

ing.

Machine learning (ML)

Understanding of AI concepts, opportunities, limitations and responsible use. Under Art. 4 AI Act, schools must support its development among staff who use AI (binding since 2 February 2025);Enfoque no specificque level,un certificatesistema orde formatIA isaprende prescribed.patróns Alsoa thepartir namedos ofexemplos certificationque Trackrecibe B.en lugar de seguir regras escritas a man. Se os exemplos son demasiado parecidos, incompletos ou están mal escollidos, o modelo produce resultados inesperados.

AIAproveitamento modelda retroalimentación

ing.

Feedback uptake, uptake

Se

Thea trainedretroalimentación corese ofle, anse AIentende, systemse thatpon generatesen outputspráctica frome inputs.se comprende ben dabondo como para que o aprendiz o faga ben sen axuda a próxima vez. O factor limitante é o aproveitamento, non a calidade.

AIAsistente Pedagogicalde Competency FrameworkIA

ing.

DUAL.AI.TEACHerAI Competency FrameworkAssistant

Ferramenta

Structurede thatIA sortsque AI-relatedrealiza teachingtraballo competenciesen intonome dimensionsde &quen levelsa andusa. linksPode themreducir toa outcomesdiferenza &de assessments,resultados aligningentre pedagogical,usuarios, ethicalpero andnon technicala aspects.diferenza de capacidade.

AIAutoridade Pioneersde vixilancia do mercado

ing.

Market surveillance authority

Autoridade

Frameworknacional thatque extendsfai DigCompEducumprir witho AI-specificRegulamento competencesde forIA. educators.Calquera persoa, incluídos docentes, alumnado e familias, pode presentar unha reclamación ante ela (art. 85 do Regulamento de IA).

AIAvaliación Toolde impacto sobre os dereitos fundamentais

ing.

Fundamental rights impact assessment (FRIA)

Avaliación

Anyque applicationos thatorganismos usespúblicos AIe toas supportorganizacións aque task.prestan servizos públicos poden ter que realizar antes de usar IA de alto risco (art. 27 do Regulamento de IA).

AIAxencia Tutordo alumnado

Capacidade

de acción do alumnado; ing. Learner agency

Capacidade

Ando AIalumnado systempara designedtomar toas explainsúas contentpropias anddecisións guidesobre learners.a Cansúa supportaprendizaxe, thetamén acquisitionsobre ofo factualuso knowledge.de recursos xerados por IA. Os docentes deberían preservala nos procesos apoiados pola IA.

Algorithmic transparencyAxuste

Axuste

do modelo, adestramento de seguridade; ing. Tuning

Axustes

Theque extentun toprovedor whichrealiza itdespois cando beadestramento understoodinicial howpara anorientar AIo systemque reachesmostra itsou outputsdi andun whosistema, decidedpor howexemplo itpara behaves.facelo máis seguro, máis xusto ou máis diverso. O axuste é invisible no resultado, pode fallar e pode cambiar sen aviso.

Amplification effectB

Amplification vs. equalisation

AI tends to widen existing gaps. It only equalises when three things hold together: secure access, a tool designed for learning rather than answering, and a teacher scaffolding its use.

AnonymisationBarreiras de protección

ing.

 Guardrails

Límites

Changingincorporados datanun sosistema thatpara aque personapoie cano nopensamento longeren belugar identified,de not even from context. Deleting names is not anonymising, especially for essays and learning journals that identify their author by style.substituílo.

AssessmentBase Activityde datos da UE

ing.

EU database

Rexistro

Anda activityUE usedno toque evaluateas whetherautoridades learningpúblicas outcomespoden haveter beenque achieved.inscribir os sistemas de IA de alto risco que empregan (art. 49 do Regulamento de IA).

Assessment CriterionC

 

A rule or benchmark used to evaluate whether a learning outcome has been achieved.

AutomatedCaso decision-makingde uso

ing.

Use Case

Escenario

Aconcreto decisionque baseddescribe solelycomo onse automated processing that significantly affectsaplica a person.IA Ana gradepráctica is such a decision; formally waving through an AI's suggestion does not count as a human decision.docente.

AutomatedCategorías gradingespeciais de datos

ing.

AutomatedSpecial scoring,category automated assessmentdata

Datos

Usingpersoais softwareque tonecesitan scoreunha orprotección gradeadicional, work.como Inos therelativos certificationá examsaúde thisou appliesá todiscapacidade, selected-responseos questions.datos biométricos ou os que revelan a orixe étnica ou a relixión (art. 9 do RXPD). En principio están vetados salvo que se aplique unha excepción específica.

AutomationCategorización Biasbiométrica

ing.

Over-trustBiometric categorisation

Uso

Acceptingde datos biométricos para clasificar persoas co fin de inferir trazos protexidos como a machine'sraza, suggestionas withoutopinións independentlypolíticas, checkinga it.relixión ou a orientación sexual. Prohibida polo Regulamento de IA.

BCertificado

ing. Certificate

Documento formal que recoñece a adquisición de competencias.

BiasChatbot de IA

Chatbot;

ing. AI Chatbot

Programa

Slantsque inheritedconversa fromen thelinguaxe materialnatural, ahoxe systemnormalmente learnedbaseado fromnun andgran notmodelo reliablyde reduced by making the system bigger.linguaxe.

BiometricCita categorisationinventada

Fonte

inventada; ing. Fabricated citation

Referencia

Usingxerada biometricpola dataIA toa sortunha peoplefonte inque ordernon toexiste. inferDetectar protectedeste traitstipo suchde asfontes race,é politicalunha opinions,destreza religionde orverificación sexualfundamental orientation.e Bannedun underdos theindicios AItípicos Act.dun uso non declarado da IA.

BiometricClasificación datade imaxes

Clasificador

de imaxes; ing. Image classification

Tarefa

Datade fromIA physicalna characteristicsque suchun asmodelo, facedespois orde voice.ser Itadestrado iscon specialexemplos, categoryclasifica dataimaxes underen thecategorías GDPR,(p. andex. severalpapel, AIplástico, usesoutros) basede ona itcontinuación arese bannedproba incon schools.obxectos novos.

CCláusulas contractuais tipo

ing. Standard contractual clauses (SCCs)

Cláusulas contractuais aprobadas pola UE que protexen os datos persoais transferidos fóra da UE cando non existe unha decisión de adecuación.

CertificateCódigo de competencia

Código

do obxectivo de aprendizaxe; ing. Competence code

Etiqueta

Adun formalobxectivo documentde recognizingaprendizaxe, thep. achievement of competences.

Certification Pathway

 

The route through which competences are validated and formally recognised, here as a dual pathway (Track A and Track B).

Certification track

Track A, Track B

One of two complementary certifications: Track A, AI-Enhanced Teaching (WITH AI), and Track B, AI Literacy (ABOUT AI). Teachers can take one or both.

Code generation

 

Letting AI write program code. Beginners should avoid it because they cannot yet judge whether the code is correct.

Code review

AI-assisted code review

Students write their own code first and then ask AI to suggest improvements, instead of letting it write the solution. The suggestions must be evaluated critically.

Cognitive Offloading

 

Handing mental work to something outside your head. It is useful when knowledge is in place, and damaging when it is still forming.

Competence

Competency

What a teacher knows, can do & is willing to do, described so that it can be taught and checked.

Competence code

Learning objective code

Label of a learning objective, e.g.ex. AF-TL-2b: aspectaspecto ofda AIIA (HM, EI, AF) – pedagogicalárea areapedagóxica (PE, DR, TL, A, EL, FC) – progressionnivel levelde progresión (1–3) ande objectiveobxectivo (a–c).

Competence DomainCompetencia

ing.

CompetenceCompetence, areaCompetency

O

Aque groupun ofdocente relatedsabe, competencessabe withinfacer e está disposto a framework.facer, descrito de xeito que se poida ensinar e comprobar.

ComputationalCompetencia thinkingclave

ing.

AlgorithmicCore thinkingcompetency

Cada

Approachingunha problemsdas in18 acompetencias waydo amarco computerDUAL.AI.TEACHer, couldsituada carrycada out,unha forna exampleintersección breakingdunha themárea intopedagóxica stepse andun recognisingaspecto patterns.da IA.

ContentCompetencia filterdocente en IA

ing.

Teacher AI Competence

Coñecementos,

Andestrezas automatice mechanismactitudes thatdos blocksdocentes orpara altersensinar contentcon IA e sobre a providerIA, considerstal unsuitable.como Itsse criteriaestruturan areno oftenmarco not disclosed.DUAL.AI.TEACHer.

ContentCoñecemento Unitfactual

ing.

Factual knowledge

Coñecemento

Thede smallestfeitos reusablee learningconceptos. componentOs usedtitores withinde lessonIA planspoden andapoiar modules.a súa adquisición.

ContinuingContorno professionalescolar developmentde IA

Plataforma

CPD,verificada; in-serviceing. trainingSchool AI environment

Plataforma

Professionalde learningIA forpara teacherscentros alreadyeducativos, workingproporcionada ine schools.verificada Stagepola 6administración ofe thecon roadmapcontratos turnsnegociados, itque intose aofrece structureden offerlugar withde stackabledeixar micro-credentials.que os docentes se rexistren en ferramentas gratuítas.

ControllerContratación

Decisión

Datade controllercompra; ing. Procurement

Proceso

Underpolo thecal GDPR,un thecentro bodyou responsibleunha foradministración processingselecciona personale data.adquire Inferramentas schoolsde thisIA. isÉ normallyaquí theonde school.se aseguran límites fiables e garantías contractuais, e por iso a responsabilidade recae na contratación e non en cada docente.

CopyrightContrato de encargo do tratamento

ing.

Data processing agreement (DPA)

Contrato

Legalescrito protectionentre ofo works.centro Withe AI,o whatprovedor comesque outestablece iscomo usuallypode freetratar ofo copyright,provedor butos uploadingdatos protectedpersoais works(art. into28 ando AIRXPD). systemA isproba notpráctica: coveredexclúe byo theadestramento teachingcos exception.datos que vostede introduce?

CoreCriterio competencyde avaliación

ing.

Assessment Criterion

Regra

Oneou ofreferencia theempregada 18para competenciesavaliar ofse these DUAL.AI.TEACHeracadou framework,un eachresultado atde the intersection of a pedagogical area and an aspect of AI.aprendizaxe.

CourseCualificación automatizada

Puntuación

automatizada, avaliación automatizada; ing. Automated grading

Uso

Ade structuredsoftware setpara ofpuntuar trainingou modulescualificar designedtraballos. toNo deliverexame ade completecertificación learningaplícase experience.ás preguntas de resposta pechada.

CourseCumprimento Runnormativo en IA

Uso

conforme da IA; ing. AI Compliance

A specific instance ofUsar a courseIA deliveryde withacordo enrolledcoa learnersnormativa andde protección de datos, o Regulamento de IA, os dereitos de autor e a definednormativa timeframe.de exames. O cumprimento normativo facilita o uso en lugar de obstaculizalo.

Cyborg writingCurso

ing.

 Course

Conxunto

Writingestruturado inde whichmódulos AIformativos extendsdeseñado ratherpara thanofrecer replacesunha theexperiencia writer'sde thinking,aprendizaxe with students flagging which parts are their own.completa.

D

DataDatos hostingbiométricos

ing.

Biometric data

Datos

Whereprocedentes datade arecaracterísticas storedfísicas andcomo processed,o e.g.rostro on European servers or outside the EU. Data leaving the EU needou a safeguard.voz. Son unha categoría especial de datos segundo o RXPD, e varios usos da IA baseados neles están prohibidos nos centros educativos.

DataDatos processingde agreementadestramento

Material

DPAde adestramento, exemplos de adestramento; ing. Training data

Exemplos

Thecos writtenque contractaprende betweenun schoolsistema andde providerIA, thatcomo spellsmillóns outde howimaxes theetiquetadas providerpor maypersoas. handleAs personaldesviacións datadeste (Art.material 28trasládanse GDPR).aos Theresultados practicaldo test:sistema doese itnon excludedesaparecen trainingsimplemente onporque youros inputs?modelos sexan máis grandes.

DataDatos protectionde diagnóstico

Telemetría;

ing. Diagnostic data

Datos

Thetécnicos legalque protectionun ofprovedor personalrecolle data.sobre Theo load-bearinguso foundationdo ofseu AIservizo. lawO thattempo hasdurante appliedo allque along;se inconservan theé EUunha mainlycuestión thede GDPR.protección de datos.

DeepfakeDatos persoais

ing.

Personal data

Calquera

AI-generatedinformación orsobre manipulatedunha image,persoa audioidentificable, orp. videoex. contentnomes, thatenderezos appearsde authentic.correo Mustelectrónico bedo disclosedcentro, whentraballos useddo inalumnado, thegravacións classroomde (Art.voz, 50(4)fotos, AIcualificacións, Act).asistencia e datos de progreso na aprendizaxe. Os datos seguen sendo persoais se alguén pode ser identificado polo contexto.

DeployerDecisión de adecuación

ing.

Adequacy decision

Decisión

Theda organisationUE thatpola introducesque andse controlsconsidera anque AIun system,país usuallyde thefóra schoolda orUE schoolprotexe authority.adecuadamente Aos teacherdatos usingpersoais, thede toolmodo underque these school'spoden instructionstransferir is normally notdatos a separateese deployer.país.

DeskillingDecisións automatizadas

ing.

Automated decision-making

Decisión

Thebaseada slowunicamente erosionnun oftratamento professionalautomatizado expertiseque whenafecta significativamente a toolunha absorbspersoa. theUnha workcualificación throughé whichunha thatdecisión expertisedeste istipo; maintained.dar por boa formalmente a suxestión dunha IA non conta como decisión humana.

DeterministicDependencia excesiva

Exceso

de confianza; ing. Overreliance

Confiar

Alwaysnos producingresultados exactlyda theIA samemáis resultdo fromque themerecen, samepor startingexemplo values.aceptando cualificacións ou retroalimentación erróneas. Os docentes que usan IA de alto risco deben estar activamente atentos a isto.

DiagnosticDereitos datade autor

ing.

TelemetryCopyright

Protección

Technicallegal datadas obras. Coa IA, o que se xera adoita estar libre de dereitos de autor, pero subir obras protexidas a providerun collectssistema aboutde howIA itsnon serviceestá iscuberto used.pola Howexcepción long it is kept is a data protection question.docente.

DiffusionDescarga of innovationscognitiva

ing.

Cognitive Offloading

Delegar

Theorytraballo ofmental howen innovationsalgo spread:externo theyá arepropia adoptedcabeza. moreÉ readilyútil whencando theyo cancoñecemento bexa triedestá outconsolidado (trialability)e andprexudicial seencando workingaínda (observability).se está a formar.

DigCompEduDescualificación

ing.

 Deskilling

Erosión

Thelenta Europeanda Frameworkcompetencia forprofesional thecando Digitalunha Competenceferramenta ofabsorbe Educators.o Ittraballo providesmediante theo pedagogicalcal structurese (horizontalmantén dimension)esa of the DUAL.AI.TEACHer framework.competencia.

DigitalDeseño BadgeUniversal para a Aprendizaxe

DUA;

Opening. digitalUniversal badgeDesign for Learning (UDL)

Marco

Thepara shareableun digitaldeseño forminclusivo ofe centrado no alumnado. Utilízase para reforzar a certificatedimensión orinclusiva micro-credential.do marco.

DigitalDetector Hubde IA

ing.

AI Detector

Software

Aque centralafirma onlineidentificar platformtextos thatescritos bundlespor unha máquina. O que mide realmente é a project's resources, courses and community exchange.predicibilidade.

Digital sovereigntyDeterminista

ing.

 Deterministic

Que

Controlsempre overproduce one'sexactamente owno data,mesmo infrastructure and technology choices. Buildingresultado a platformpartir oneselfdos doesmesmos notvalores automatically give more control, so the playbook advises using the term with care.iniciais.

DimensionDifusión de innovacións

ing.

Diffusion of innovations

Teoría

Onesobre ofcomo these broaddifunden areasas theinnovacións: frameworkadóptanse iscon dividedmáis into,facilidade eachcando groupingse competencespoden thatprobar belong(experimentabilidade) togethere inse practice.pode ver que funcionan (observabilidade).

EDigCompEdu

 

Marco europeo para a competencia dixital dos educadores. Achega a estrutura pedagóxica (dimensión horizontal) do marco DUAL.AI.TEACHer.

Emotion recognitionDimensión

ing.

 Dimension

Cada

AIunha thatdas claimsgrandes toáreas infernas feelingsque orse intentionsdivide fromo biometricmarco; data,cada e.g.unha attentionagrupa detection,competencias moodque analyticsvan orxuntas 'engagement'na scoring from a webcam. Prohibited in schools since 2 February 2025, with narrow exceptions for medical or safety purposes.práctica.

EntreCompDimensión de inclusión

ing.

Inclusion Dimension

Dimensión

Europeancentrada Entrepreneurshipna Competenceaccesibilidade, Framework.a Contributedequidade creativitye anda innovationinclusión tono theensino framework.e a aprendizaxe apoiados pola IA.

ESCODimensión ética

ing.

Ethical Dimension

Dimensión

Europeanque classificationaborda ofas skills,consideracións competences,éticas qualificationsrelacionadas andco occupations.uso Theda certificationIA isno alignedensino withe it.a aprendizaxe.

EthicalDimensión Dimensionhorizontal

Dimensión

pedagóxica; ing. Horizontal dimension

As

Aseis dimensionáreas addressingda ethicalpráctica considerationsdocente relatedno tomarco theDUAL.AI.TEACHer, usetomadas ofde AIDigCompEdu: inCompromiso teachingprofesional, andRecursos learning.dixitais, Ensino e aprendizaxe, Avaliación, Empoderamento do alumnado e Fomento da competencia dixital (en IA) do alumnado.

EthicsDimensión of AIvertical

Dimensión

da IA; ing. Vertical dimension

Os

Ethicaltres principles,aspectos regulations,da institutionalIA policiesno andmarco practicalDUAL.AI.TEACHer, guidelinestomados governingdo AImarco useda thatUNESCO: teachersmentalidade needcentrada tono understandser andhumano, apply.ética Ada cross-cuttingIA, aspecte offundamentos thee verticalaplicacións dimension.da IA.

EUDirección AIdo Actcentro

Equipo

AIdirectivo, Act,director Regulationdo (EU)centro; 2024/1689ing. School Administrator

Persoa

Theresponsable EU'sde single,dirixir risk-basedun rulebookcentro foreducativo, AI.como Ito classifiesdirector AIou systemso byvicedirector. theO riskcapítulo they5.3 pose,diríxese fromdirectamente banneda practices through high-risk uses to everyday tools without special rules, and applies to public and private organisations, including schools. In force since 1 August 2024, phased in through 2027.ela.

EUDirectriz databasede política educativa

ing.

Policy Guideline

Documento

Thede EUnivel registerpolítico inque whichorienta publico authoritiesdesenvolvemento mayde havecompetencias toe recordprácticas the high-risk AI systems they use (Art. 49 AI Act).docentes.

EuropassDocente

ing.

 Teacher

Persoa

EUresponsable platformde throughdeseñar whiche digitallevar certificatesa cancabo beactividades sharedde andensino theire validity checked by third-party institutions.aprendizaxe.

EuropeanDominio Frameworkcompetencial

Área

competencial; ing. Competence Domain

Grupo

Ade referencecompetencias frameworkrelacionadas providingdentro standardizeddun competence definitions at the European level.marco.

European Qualifications FrameworkE

EQF

EU reference framework that makes qualifications comparable across countries. The certification is aligned with it.

ExplainabilityEdición do curso

ing.

AICourse explanationRun

Impartición

Anconcreta AIdun systemcurso, showingcon howparticipantes itmatriculados reachede itsun output.período Explanations do not reliably prevent over-trust; explanations that are too technical or too simplified can even increase misplaced confidence.definido.

FEfecto amplificador

Amplificación fronte a igualación; ing. Amplification effect

A IA tende a ampliar as diferenzas existentes. Só iguala cando se dan tres condicións á vez: acceso garantido, unha ferramenta deseñada para aprender e non para dar respostas, e un docente que acompañe o seu uso con andamiaxe.

FabricatedEfecto citationMateo

ing.

InventedMatthew sourceeffect

Quen

Axa referenceten producedvantaxes byé AIquen tomáis se beneficia: «a sourcequen thatten, doesdaráselle not exist. Spotting such sources is a core verification skill and one of the typical signs of undisclosed AI use.máis».

FacialEfecto recognitionnovidade

ing.

Novelty effect

Efecto

AIpositivo thattemporal identifiesque peoplese byproduce theirsimplemente face,porque e.g.algo foré attendancenovo. orPode examinflar monitoring.os Buildingresultados ordos expandingestudos facial-recognitionde databasescurta by untargeted scraping is banned.duración.

FactualElaboración knowledgede perfís

ing.

 Profiling

Avaliación

Knowledgeautomatizada ofde factspersoas andpara concepts.analizar AIou tutorspredicir canas supportsúas itscaracterísticas acquisition.ou o seu comportamento. Un sistema de IA educativo que elabora perfís de persoas considérase sempre de alto risco.

FairnessEncargado do tratamento

ing.

Non-discriminationProcessor, data processor

Segundo

Theo principleRXPD, thatentidade AIque andtrata itsdatos usepersoais mustpor notconta systematicallydo disadvantageresponsable people,do e.g.tratamento AIe detectorsestritamente wronglyseguindo flaggingas non-nativesúas writers.instrucións, por exemplo un provedor de IA.

FalseEnsaio Positivecontrolado aleatorizado

Ensaio

controlado; ing. Randomised controlled trial (RCT)

Estudo

Ano correct,que honestos pieceparticipantes ofse workasignan wronglyaleatoriamente flagged.a Thegrupos, errorde thatmodo damagesque students.as diferenzas nos resultados se poden atribuír á intervención.

FeedbackEnsinar uptakecon IA

Aprender

UptakeCON IA; ing. Teaching with AI

Usar

Whethera feedbackIA iscomo read,ferramenta understood,para actedo onpropio andtraballo understooddocente, welldesde enougha thatplanificación theata learnera could get it right unaided next time. Uptake, not quality, is the bottleneck.retroalimentación.

FundamentalEnsinar rightssobre impacta assessmentIA

Aprender

FRIASOBRE A IA; ing. Teaching about AI

Facer

Anda assessmentpropia thatIA publico bodiesobxecto andda organisationsclase, providingpara publicque serviceso mayalumnado havecomprenda tocomo completefunciona beforee usingonde high-risk AI (Art. 27 AI Act).falla.

GEntreComp

 

Marco europeo da competencia emprendedora. Achegou a creatividade e a innovación ao marco.

GamificationEnxeñaría de prompts

ing.

Prompt engineering, prompting

Redacción

Usingde gameprompts elementseficaces incomo lessons.destreza Usingque AIse forpode gamificationensinar, producedpor aexemplo gainpara tooplanificar smallclases, todiferenciar calle proven.cualificar.

GDPREquidade

Non

Generaldiscriminación; Dataing. Protection Regulation, Regulation (EU) 2016/679Fairness

Principio

Thesegundo EU'so data protection law. While the AI Act asks whether and how an AI system may be used, the GDPR asks whether particular data aboutcal a particularIA persone mayo beseu processeduso innon deben prexudicar sistematicamente a particularningunha way.persoa, p. ex. cando os detectores de IA sinalan erroneamente textos de persoas que non escriben na súa lingua materna.

Generative AIESCO

 

GenAI

Clasificación

AIeuropea thatde createscapacidades, newcompetencias, text,cualificacións imagese orocupacións. otherA contentcertificación fromestá aaliñada prompt.con ela.

GuardrailsEscritura cíborg

ing.

Cyborg writing

Escritura

Limitsna built intoque a systemIA soamplía thato itpensamento supportsde thinkingquen insteadescribe ofen replacinglugar it.de substituílo, e na que o alumnado sinala que partes son propias.

HEsquema

ing. Schema

Coñecemento organizado dunha persoa.

HallucinationEstocástico

Aleatorio;

ing. Stochastic

Suxeito

Fluent,ao confident,azar, false.de Notmodo que a defectmesma awaitingconfiguración pode levar a patchresultados but a consequence of how the systems generate text.diferentes.

High-riskÉtica AIda systemIA

ing.

High-riskEthics of AI

Principios

Anéticos, AInormativa, systempolíticas whoseinstitucionais intendede purposedirectrices makesprácticas itque subjectrexen too strictuso obligations.da InIA education:e decidingque onos admission,docentes evaluatingdeben learningcomprender outcomese oraplicar. steeringAspecto learning,transversal assessingda accessdimensión to education levels, and detecting prohibited behaviour in exams; for staff: recruitment, promotion, task allocation and performance evaluation. Obligations apply from 2 December 2027.vertical.

Horizontal dimensionEuropass

 

Pedagogical dimension

Plataforma

Theda sixUE areasa oftravés teachingda practicecal inse thepoden DUAL.AI.TEACHercompartir framework,certificados takendixitais frome DigCompEdu:na Professionalque Engagement,outras Digitalinstitucións Resources,poden Teachingcomprobar &a Learning,súa Assessment, Empowering Learners and Facilitating Learners' (AI) Digital Competence.validez.

HumanExame oversighten liña

ing.

Online Exam

Avaliación

Theformal requiremente thatestruturada competent,realizada traineden andliña authorisedcomo peopleparte supervisedo aproceso high-riskde AI system, understand its limits and can disregard or override its output. Oversight without expertise is not oversight.avaliación.

Human-centeredExcepción mindsetdocente

ing.

Teaching exception

Excepción

Valuesdos anddereitos attitudesde teachersautor needque inpermite human-AIaos interactiondocentes tocopiar prioritiseunha people'sparte needs,limitada judgementdunha andobra wellbeing.para Aa cross-cuttingsúa aspectclase. ofNon theabrangue verticalsubir dimension.obras protexidas a un sistema de IA, e exclúense os materiais destinados ao ensino escolar, principalmente os libros de texto.

IExplicabilidade

Explicación da IA; ing. Explainability

Capacidade dun sistema de IA para mostrar como chegou ao seu resultado. As explicacións non impiden de forma fiable o exceso de confianza; as explicacións demasiado técnicas ou demasiado simplificadas poden mesmo aumentar unha confianza inxustificada.

Extracción non selectiva

Scraping; ing. Untargeted scraping

Recompilación automatizada e masiva de imaxes de internet ou de gravacións de cámaras de videovixilancia sen un fin nin unha persoa concretos.

F

Falso positivo

ing. False Positive

Un traballo correcto e honesto sinalado por erro. O erro que prexudica o alumnado.

Fenda entre coñecemento e acción

ing. Knowledge-Action Gap

Distancia, medida empiricamente, entre saber sobre a IA e ensinar de forma diferente grazas a ese saber.

Ferramenta de IA

ing. AI Tool

Calquera aplicación que use IA para apoiar unha tarefa.

Filtro de contidos

ing. Content filter

Mecanismo automático que bloquea ou altera os contidos que un provedor considera inadecuados. Os seus criterios a miúdo non se fan públicos.

Folla de ruta de integración

ing. Integration Roadmap

Percorrido paso a paso que segue un docente ou unha institución desde o primeiro contacto coa IA ata unha práctica consolidada; en DUAL.AI.TEACHer, nove etapas.

Formación inicial do profesorado

Formación inicial docente; ing. Initial teacher education (ITE), pre-service teacher education

Formación universitaria do futuro profesorado.

Formación permanente do profesorado

Formación do profesorado en exercicio; ing. Continuing professional development (CPD)

Aprendizaxe profesional para docentes que xa traballan nos centros educativos. A etapa 6 da folla de ruta convértea nunha oferta estruturada con microcredenciais acumulables.

Formador de docentes

ing. Teacher educator

Persoal académico que imparte docencia na formación inicial do profesorado. Reforzar as súas capacidades é a etapa 3 da folla de ruta.

Fundamentos e aplicacións da IA

ing. AI foundations and applications

Coñecementos conceptuais e destrezas transferibles para comprender como funciona a IA e para seleccionar, aplicar e adaptar ferramentas de IA. Aspecto específico de contido da dimensión vertical.

G

Gamificación

ing. Gamification

Uso de elementos de xogo nas clases. O uso da IA para a gamificación produciu unha mellora demasiado pequena para considerala demostrada.

Gran modelo de linguaxe (LLM)

LLM; ing. Large Language Model

Modelo de IA adestrado con grandes cantidades de texto que xera continuacións verosímiles dun texto; a base dos chatbots. Funciona como un motor de predición, non como unha base de datos.

H

Hub dixital

ing. Digital Hub

Plataforma central en liña que reúne os recursos, os cursos e o intercambio comunitario dun proxecto.

I

IA

Intelixencia artificial; ing. AI, Artificial Intelligence

Sistemas informáticos que realizan tarefas asociadas ao pensamento humano, como recoñecer patróns, procesar a linguaxe ou xerar contidos, na maioría dos casos aprendendo a partir de datos.

IA sustentable

ing. Sustainable AI

Desenvolver e usar a IA tendo en conta os seus efectos ambientais, sociais e económicos a longo prazo.

IA xenerativa

ing. Generative AI, GenAI

IA que crea novos textos, imaxes ou outros contidos a partir dun prompt.

ICEP

Institute of European Certification of Personnel

Organismo

Accreditedde certificationcertificación bodyacreditado (ISO 17024) thatque runsxestiona thea certificationplataforma platforme ando examexame andde keepscertificación thee certificationcustodia records.os rexistros de certificación.

ImageInsignia classificationdixital

Insignia

Imagedixital classifieraberta; ing. Digital Badge

Forma

Andixital AIe taskcompartible indun whichcertificado aou modeldunha sorts images into categories (e.g. paper, plastic, other) after being trained with examples, and is then tested with new objects.microcredencial.

InclusionInterface Dimensionde chat dun LLM

Asistente

de chat de IA; ing. LLM chat interface

Xanela

Ade dimensionchat focusingno onnavegador accessibility,a equity,través andda inclusioncal inos AI-supportedusuarios teachingtraballan andcun learning.gran modelo de linguaxe.

InitialItinerario teacherde educationcertificación

ing.

ITE,Certification pre-service teacher educationPathway

Vía

Thepola university-basedque educationse ofvalidan futuree teachers.recoñecen formalmente as competencias, aquí como itinerario dual (vía A e vía B).

Integration RoadmapL

 

The step-by-step route a teacher or an institution takes from first contact with AI to settled practice; in DUAL.AI.TEACHer, nine stages.

Intelligent tutoring systemLicenza

ing.

ITSLicence

 

Established learning software that guides learners with tailored tasks and feedback.

Iterative promptingM

Prompt refinement

Improving an AI output over several rounds instead of relying on a single prompt: define the goal, prompt, evaluate the output, refine and verify.

KMarco de competencias en IA para docentes da UNESCO

ing. UNESCO AI Competency Framework for Teachers

Marco da UNESCO (2024) que define os principios, valores, coñecementos e destrezas que os docentes necesitan para usar a IA de forma ética, eficaz e segura. Orixe da dimensión vertical.

Knowledge-ActionMarco Gapde competencias pedagóxicas en IA

Marco

de competencias DUAL.AI.TEACHer; ing. AI Pedagogical Competency Framework

Estrutura

Theque measuredordena distanceas betweencompetencias knowingdocentes aboutrelacionadas AIcoa andIA teachingen differentlydimensións becausee ofniveis it.e as vincula con resultados e avaliacións, aliñando aspectos pedagóxicos, éticos e técnicos.

LMarco europeo

ing. European Framework

Marco de referencia que ofrece definicións de competencias normalizadas a nivel europeo.

LargeMarco LanguageEuropeo Modelde (LLM)Cualificacións

EQF;

LLMing. European Qualifications Framework

Marco

Ande AIreferencia modelda trainedUE onque largefai amounts of text that generates plausible continuations of text; the basis of chatbots. Workscomparables as acualificacións predictionentre engine,países. notA acertificación database.está aliñada con el.

LearnerMarco pedagóxico

ing.

Pedagogical Framework

Conxunto

Anestruturado individualde participatingprincipios ine learningenfoques activitiespedagóxicos toque acquireorientan knowledge,o skills,deseño ordo competences.ensino e a aprendizaxe.

LearnerMentalidade agencycentrada no ser humano

ing.

Human-centred mindset

Valores

Learners'e abilityactitudes toque makeos theirdocentes ownnecesitan decisionsna aboutinteracción theirentre learning,persoas includinge aboutIA thepara usedar ofprioridade AI-generatedás resources.necesidades, Teachersao shouldcriterio preservee itao inbenestar AI-supporteddas processes.persoas. Aspecto transversal da dimensión vertical.

Learning OutcomeMetaanálise

Revisión;

ing. Meta-analysis

Estudo

Aque measurablecombina statementos describingresultados whatde moitos estudos independentes sobre a learnermesma is expected to know or be able to do.pregunta.

Learning UnitMicrocredencial

ing.

 Micro-credential

Certificación

Amáis concretepequena learningque activityabrangue performedun byconxunto thedelimitado learnerde withincompetencias aen module.lugar dun itinerario completo; pódese acumular para obter cualificacións máis amplas.

LessonModelo Planaberto

Modelo

de IA aberto; ing. Open model

Modelo

Ade detailedIA plancuxos forcompoñentes están dispoñibles de forma aberta, a teachingdiferenza session,dos includingmodelos objectives,propietarios activities,das andempresas. integrationRecoméndase ofcomo AIparte tools.dun acceso á IA equitativo e financiado con fondos públicos.

LicenseModelo de ensino

ing.

Teaching Model

Enfoque

pedagóxico que define como se estruturan o ensino e a aprendizaxe, incluído o papel da IA.

LLMModelo chatde interfaceIA

ing.

AI chat assistantmodel

Núcleo

Theadestrado browser-baseddun chatsistema windowde throughIA whichque usersxera work withresultados a largepartir languagede model.entradas.

Modelo instalado localmente

Modelo aloxado localmente; ing. Locally installed model

Modelo

Locallyde hostedlinguaxe model

que se executa

Anun languagedispositivo modelou thatservidor runspropio ondo centro. É unha alternativa cando o acceso a school's own device or server. It is an alternative when internet accessno atcentro schoolestá is restricted.restrinxido.

LogsMódulo formativo

ing.

Training Module

Unidade

Recordsformativa automaticallyestruturada generatedque bydesenvolve ancompetencias AImediante system.actividades Deployerse ofmateriais high-riskde systems must keep them for at least six months where the logs are under their control.aprendizaxe.

MMotor de predición

Resultados probabilísticos; ing. Prediction engine

Os modelos de linguaxe xeran unha continuación verosímil dun texto en lugar de buscar feitos nunha base de datos. Isto explica por que alucinan e por que prompts semellantes poden producir respostas diferentes.

Machine learningN

ML

The approach in which an AI system learns patterns from the examples it receives instead of following hand-written rules. If the examples are too similar, incomplete or poorly chosen, the model produces unexpected results.

Market surveillance authorityNesgo

ing.

 Bias

Desviacións

Theherdadas nationaldo authoritymaterial thatco enforcesque theaprendeu AIun Act.sistema, Anyone,que includingnon teachers,se studentsreducen andde parents,forma canfiable lodgefacendo ao complaintsistema withmáis it (Art. 85 AI Act).grande.

MatthewNesgo effectde automatización

Exceso

de confianza; ing. Automation Bias

Aceptar

Thosea whosuxestión alreadydunha havemáquina advantagessen benefitcomprobala most:de 'toforma those who have, more will be given'.independente.

Meta-analysisNivel de progresión

Nivel;

Reviewing. Progression level

Cada

Aun studydos thattres poolsniveis thenos resultsque ofse manydescribe separatecada studiescompetencia onclave: thenivel same1 question.Coñecemento orientativo, nivel 2 Implementación reflexiva (o obxectivo principal para os docentes) e nivel 3 Liderado transformador.

Micro-credentialO

 

A smaller certification covering one focused set of competences instead of a whole pathway; can be stacked towards larger qualifications.

MOOCObriga Platformde transparencia

Obriga

de etiquetaxe, deber de divulgación; ing. Transparency obligation

Deber,

Asegundo digitalo platformart. used50 todo deliverRegulamento courses,de manageIA, learners,de andinformar hostas learningpersoas content.cando interactúan cunha IA e de indicar as ultrafalsificacións e os textos xerados por IA sobre asuntos de interese público. Os contidos sometidos a revisión humana e a control editorial están exentos, polo que unha ficha revisada polo docente non necesita etiqueta.

NOperador

ing. Operator

Verbo en torno ao cal se constrúe un obxectivo de aprendizaxe (p. ex. recoñecer, implementar, criticar). Mostra o que se espera que faga un docente nese nivel e fai que o obxectivo sexa observable.

Novelty effectP

 

A temporary positive effect simply because something is new. It may inflate the results of short-term studies.

OPensamento computacional

Pensamento algorítmico; ing. Computational thinking

Abordar os problemas de xeito que un ordenador os puidese executar, por exemplo descompoñéndoos en pasos e recoñecendo patróns.

One-shotPersoal promptdocente universitario

ing.

SingleUniversity promptFaculty

Persoal

Auniversitario promptimplicado sentna once,formación withoutdo refinementprofesorado, orun follow-up.dos (Ingrupos technicaldestinatarios usage,do the term can also mean a prompt containing one worked example.)Playbook.

Online ExamPersonalización

Personalización

con IA; ing. Personalisation

Adaptar

Arecursos, formal,tarefas structuredou assessmentapoios conducteda onlinecada asaprendiz partmediante ofIA. thePode evaluationfavorecer process.a inclusión, pero tamén comporta riscos de inequidade, uso indebido dos datos e exclusión.

Plataforma de aprendizaxe adaptativa

ing. Adaptive learning platform

Plataforma que axusta o contido, o ritmo ou o itinerario de aprendizaxe a cada aprendiz.

Plataforma MOOC

ing. MOOC Platform

Plataforma dixital empregada para impartir cursos, xestionar participantes e aloxar contidos de aprendizaxe.

Playbook

 

Guía estruturada que traslada as competencias en IA á práctica docente mediante casos de uso, modelos pedagóxicos e recursos formativos.

Prácticas de IA prohibidas

Prácticas de IA vetadas; ing. Prohibited AI practices

Oito usos da IA prohibidos de forma absoluta polo Regulamento de IA (art. 5) desde o 2 de febreiro de 2025. Catro afectan aos centros educativos: o recoñecemento de emocións, a explotación de vulnerabilidades, as bases de datos de recoñecemento facial creadas mediante extracción non selectiva e a categorización biométrica.

Predicibilidade

ing. Predictability

Grao en que a redacción dun texto é esperable. Os detectores de IA miden a predicibilidade, non a autoría dunha máquina, polo que sinalan erroneamente textos sinxelos ou escritos nunha segunda lingua.

Programación da sesión

ing. Lesson Plan

Plan detallado dunha sesión de ensino que inclúe os obxectivos, as actividades e a integración de ferramentas de IA.

Prompt

Instrución

Instrución que un usuario dá a un sistema de IA. A súa formulación, o contexto e as restricións condicionan o resultado.

Prompt estruturado

ing. Structured prompt

Prompt que especifica algo máis ca o tema, por exemplo o público destinatario, a finalidade, o contexto, o nivel de lingua, o ton, a idade do alumnado, o obxectivo de aprendizaxe, a duración e o resultado esperado. Dá máis control sobre o resultado, pero non garante que sexa bo.

Prompt único

Instrución única; ing. One-shot prompt, single prompt

Prompt enviado unha soa vez, sen refinamento nin seguimento. (No uso técnico, o termo tamén pode designar un prompt que contén un exemplo resolto.)

Protección de datos

ing. Data protection

Protección legal dos datos persoais. O alicerce do dereito da IA, que se aplicou desde sempre; na UE, principalmente o RXPD.

Provedor

Provedor de IA; ing. Provider

Empresa que desenvolve e ofrece un sistema de IA. Adoita ser responsable de informar os usuarios de que están a interactuar cunha IA; cando trata datos por conta dun centro, actúa como encargado do tratamento segundo o RXPD.

R

Recoñecemento de emocións

ing. Emotion recognition

IA que afirma inferir sentimentos ou intencións a partir de datos biométricos, p. ex. detección da atención, análise do estado de ánimo ou puntuación do «compromiso» mediante unha cámara web. Prohibido nos centros educativos desde o 2 de febreiro de 2025, con excepcións limitadas por motivos médicos ou de seguridade.

Recoñecemento de voz

ing. Speech recognition

Forma de IA na que un programa tenta recoñecer palabras ou números falados. O seu funcionamento depende do micrófono, da claridade coa que fala a persoa e de que o espazo estea en silencio.

Recoñecemento facial

ing. Facial recognition

IA que identifica persoas polo seu rostro, p. ex. para controlar a asistencia ou vixiar exames. Está prohibido crear ou ampliar bases de datos de recoñecemento facial mediante a extracción non selectiva de imaxes.

Recurso educativo aberto (REA)

REA; ing. Open Educational Resource (OER)

Material

OERde ensino e aprendizaxe publicado baixo unha licenza aberta que permite usalo, adaptalo e compartilo libremente.

Teaching and learning material published under an open licence that allows free use, adaptation and sharing.

OpenReescritura modelde prompts

ing.

OpenPrompt AI modelrewriting

O

Anprovedor AImodifica modelautomaticamente whoseo componentsprompt aredo openlyusuario available,antes asde opposedque too proprietaryreciba corporateo models.modelo, Recommendedpor asexemplo partpara ofengadir publiclydetalles funded,ou equitablediversidade. accessO tousuario AI.non ve o cambio, polo que o que escribiu non é o que se lle pediu á máquina.

OperatorRefinamento iterativo de prompts

ing.

Iterative prompting, prompt refinement

Mellorar

Theun verbresultado ada learningIA objectiveao islongo builtde aroundvarias (e.g.roldas recognise,en implement,lugar critique).de Itdepender showsdun whatúnico aprompt: teacherdefinir ato thatobxectivo, levelformular iso expectedprompt, toavaliar doo andresultado, makesrefinar thee objective observable.verificar.

OverrelianceRegulamento de IA da UE

Regulamento

Over-trustde IA, Regulamento (UE) 2024/1689; ing. EU AI Act, AI Act

Normativa

Trustingúnica AIda outputUE morepara thana itIA, deserves,baseada forno examplerisco. acceptingClasifica wrongos gradessistemas orde feedback.IA Teacherssegundo usingo high-riskrisco AIque mustsupoñen, activelydesde watchas forprácticas it.prohibidas e os usos de alto risco ata as ferramentas cotiás sen normas especiais, e aplícase a organizacións públicas e privadas, incluídos os centros educativos. En vigor desde o 1 de agosto de 2024, con aplicación progresiva ata 2027.

PRendición de contas

ing. Accountability

Responder polas decisións sobre o uso da IA e polas súas consecuencias. A responsabilidade segue sendo das persoas e das institucións, nunca do sistema.

PedagogicalResponsable Frameworkdo despregamento

ing.

 Deployer

Organización

Aque structuredintroduce sete ofcontrola pedagogicalun principlessistema andde approachesIA, guidingnormalmente teachingo andcentro learningou design.a administración educativa. Un docente que usa a ferramenta seguindo as instrucións do centro normalmente non é un responsable do despregamento independente.

PersonalResponsable datado tratamento

ing.

Controller, data controller

Segundo

Anyo informationRXPD, abouta anentidade identifiableresponsable person,do e.g.tratamento names,de schooldatos emailpersoais. addresses,Nos studentcentros work,educativos voiceadoita recordings,ser photos,o grades,propio attendance and learning-progress data. Data remain personal if someone can be identified from context.centro.

PersonalisationResultado de aprendizaxe

ing.

AILearning personalisationOutcome

Enunciado

Adaptingmedible resources,que tasksdescribe oro supportque tose individualespera learnersque withun AI.aprendiz Itsaiba canou supportsexa inclusioncapaz butde also carries risks of inequity, data misuse and exclusion.facer.

PlaybookRetractación

ing.

 Retraction

Retirada

Aoficial structureddun guideartigo thatpublicado operationalizespor AIparte competencesdunha intorevista. teachingO practiceartigo throughsegue usevisible, cases,marcado pedagogicalcomo models,«RETRACTED», andpara trainingque resources.quen o citase poida decatarse.

PolicyRevisión Guidelinede código

Revisión

de código asistida por IA; ing. Code review

O

Aalumnado policy-levelescribe documentprimeiro informingo theseu developmentpropio ofcódigo competencese anddespois teachingpídelle practices.á IA que suxira melloras, en lugar de deixar que escriba a solución. As suxestións deben avaliarse de forma crítica.

PredictabilityRexistros

ing.

 Logs

Rexistros

Howxerados expectedautomaticamente thepor wordingun ofsistema ade textIA. is.Os AIresponsables detectorsdo measuredespregamento predictability,de notsistemas machinede authorship,alto sorisco theydeben wronglyconservalos flagdurante plainpolo ormenos second-languageseis writing.meses cando estean baixo o seu control.

Prediction engineRXPD

Regulamento

Probabilisticxeral outputde protección de datos, Regulamento (UE) 2016/679; ing. GDPR

Normativa

Languagede modelsprotección generatede adatos plausibleda continuationUE. ofMentres ao textRegulamento insteadde ofIA lookingpregunta factsse upe incomo ase database.pode Thisusar explainsun whysistema theyde hallucinateIA, ando whyRXPD similarpregunta promptsse candeterminados producedatos differentdunha answers.persoa concreta se poden tratar dun xeito determinado.

ProcessorS

Data processor

Under the GDPR, a body that processes personal data on the controller's behalf and strictly on its instructions, for example an AI provider.

ProctoringSeguridade técnica

ing.

ExamTechnical proctoring, remote proctoringsafety

Fiabilidade

Supervisinge examinationsrobustez withdun software,sistema forde exampleIA viapara webcam.que AIfuncione thatcomo detectsestá prohibitedprevisto behavioure duringnon examscause counts as high-risk; the certification exam uses remote proctoring.danos.

ProcurementServidor

ing.

Purchasing decisionServer

Ordenador

Theque processalmacena bye whichtrata datos para outros a schooltravés ordunha authorityrede. selectsA andlocalización buysdos AIservidores tools.dunha Reliableferramenta limitsde andIA contractual(p. safeguardsex. arena securedUE) here,inflúe whichnas isnormas whyde responsibilityprotección sitsde withdatos procurement, not with the individual teacher.aplicables.

ProfilingSistema de IA de alto risco

IA

de

alto risco; ing.

Automated evaluation of individuals to analyse or predict their characteristics or behaviour. An educationHigh-risk AI system

that

Sistema profilesde individualsIA iscuxa alwaysfinalidade consideredprevista high-risk.o somete a obrigas estritas. No ámbito educativo: decidir sobre a admisión, avaliar resultados de aprendizaxe ou orientar a aprendizaxe, valorar o acceso a niveis educativos e detectar comportamentos prohibidos nos exames; no caso do persoal: contratación, promoción, asignación de tarefas e avaliación do desempeño. As obrigas aplícanse desde o 2 de decembro de 2027.

ProgressionSistema levelde titoría intelixente

ing.

LevelIntelligent tutoring system (ITS)

Software

Onede ofaprendizaxe threeconsolidado levelsque onguía whicho eachalumnado corecon competencytarefas ise described:retroalimentación Level 1 Orientational Awareness, Level 2 Reflective Implementation (the primary target for teachers) and Level 3 Transformative Leadership.personalizadas.

ProhibitedSoberanía AI practicesdixital

ing.

BannedDigital AI practicessovereignty

Control

Eightsobre AIos usespropios banneddatos, outrighta byinfraestrutura thee AIas Acteleccións (Art.tecnolóxicas. 5)Construír sinceunha 2plataforma Februarypropia 2025.non Fourdá concernautomaticamente schools:máis emotioncontrol, recognition,polo exploitingque vulnerabilities,o untargetedPlaybook facial-recognitionaconsella databasesusar ando biometrictermo categorisation.con cautela.

PromptSoftware de práctica adaptativa

ing.

Adaptive practice software

Software

Thede instructionpráctica axa userempregado givesnos ancentros AIeducativos system.que Itsaxusta wording,os contextexercicios andás constraintsrespostas shapedo thealumnado. output.Os chatbots de IA xenerativa mostraron efectos maiores no coñecemento e na comprensión.

PromptSupervisión engineeringhumana

ing.

PromptingHuman oversight

Requisito

Writingde effectiveque promptspersoas ascompetentes, aformadas teachablee skill,autorizadas forsupervisen exampleun forsistema lessonde planning,IA differentiationde andalto grading.risco, comprendan os seus límites e poidan ignorar ou anular o seu resultado. Unha supervisión sen coñecementos especializados non é supervisión.

Prompt rewritingT

 

A provider automatically changes a user's prompt before the model receives it, for example to add detail or diversity. The user does not see the change, so what was typed is not what the machine was asked.

ProviderTaxonomía revisada de Bloom

ing.

AI provider

The company that develops and offers an AI system. It is usually responsible for informing users that they are interacting with AI; when it processes data for a school, it acts as a processor under the GDPR.

R

Randomised controlled trial

RCT, controlled trial

A study in which participants are randomly assigned to groups, so that differences in results can be attributed to the intervention.

Retraction

 

The official withdrawal of a published article by a journal. The article remains visible, marked 'RETRACTED', so that anyone who cited it can recognise this.

Revised Bloom's taxonomy

Modelo

no

que os procesos

Modelcognitivos inavanzan whichdesde cognitivelembrar processese developcomprender, frompasando rememberingpor andaplicar understandinge throughanalizar, applyingata andavaliar analysinge to evaluating and creatingcrear (Anderson & Krathwohl, 2001). BasisBase ofdos theniveis progressionde levels.progresión.

STerceiro

ing. Third party

Empresa que non é nin o centro nin o desenvolvedor da aplicación, normalmente empresas de publicidade ou de análise que reciben datos mentres o alumno traballa.

ScaffoldingTitor de IA

ing.

AI Tutor

Sistema

Structuredde guidanceIA bydeseñado thepara teacherexplicar thatcontidos supportse learnersguiar ino usingalumnado. Pode apoiar a tooladquisición orde completingcoñecemento a task they could not yet manage alone.factual.

SchemaTitor socrático

ing.

Socratic tutor

Chatbot

Person'sao organisedque knowledge.se lle indica que faga preguntas orientadoras en lugar de dar respostas. Se se configura só mediante o prompt, tende a volver dar respostas nas conversas longas, polo que hai que incorporar límites fiables no propio sistema.

SchoolTransparencia Administratoralgorítmica

ing.

SchoolAlgorithmic leader, head teachertransparency

Grao

Aen personque responsiblese forpode leadingcomprender acomo school,chega suchun assistema ade headIA teacheraos orseus deputyresultados head.e Chapterquen 5.3decidiu addressescomo themse directly.comporta.

School AI environmentU

Vetted platform

A state-provided, vetted AI platform for schools with negotiated contracts, offered instead of leaving teachers to sign up to free tools.

ServerUltrafalsificación

 Deepfake

Contido

Ade computerimaxe, thataudio storesou andvídeo processesxerado dataou formanipulado otherscon overIA aque network.parece Whereauténtico. anDebe AIindicarse tool'scando serversse areusa locatedna aula (e.g.art. in50.4 thedo EU)Regulamento affectsde which data protection rules apply.IA).

SocraticUnidade tutorde aprendizaxe

ing.

Learning Unit

Actividade

Ade chatbotaprendizaxe instructedconcreta toque askrealiza guidingo questionsaprendiz insteaddentro ofdun giving answers. Set up by prompt alone, it tends to drift back into supplying answers in longer conversations, so reliable limits have to be built into the system.módulo.

SpecialUnidade categoryde datacontido

ing.

Content Unit

O

Personalcompoñente datade needingaprendizaxe extrareutilizable protection,máis suchpequeno, asempregado health,nas disability,programacións biometricde datasesión ore datanos revealing ethnic origin or religion (Art. 9 GDPR). In principle off-limits without a specific exception.módulos.

Speech recognitionV

 

A form of AI in which a program tries to recognise spoken words or numbers. How well it works depends on the microphone, how clearly a person speaks and how quiet the room is.

StackabilityVía de certificación

Vía

StackableA, vía B; ing. Certification track

Unha

Thedas possibilitydúas ofcertificacións combiningcomplementarias: micro-credentialsvía overA, timeEnsino soapoiado thatpola theyIA count(CON towardsIA), largere qualifications.vía B, Alfabetización en IA (SOBRE A IA). Os docentes poden cursar unha delas ou as dúas.

StandardVibe contractual clausescoding

 

SCCs

Crear

EU-approvedou contractampliar termssoftware thatdescribindo safeguarden personallinguaxe datanatural transferredo outsideque thedebe EUfacer whene theredeixando isque nounha adequacyIA decision.escriba o código. No Playbook, o alumnado amplía unha simulación existente mediante prompts en lugar de programar desde cero.

StochasticVixilancia de exames

Supervisión

Randomisedremota de exames; ing. Proctoring, remote proctoring

Supervisión

Subjectde toexames chance,mediante sosoftware, thatpor theexemplo samea settingstravés candunha leadcámara toweb. differentA results.IA que detecta comportamentos prohibidos durante os exames considérase de alto risco; o exame de certificación utiliza supervisión remota.

Structured promptX

 

A prompt that specifies more than the topic, for example audience, purpose, context, language level, tone, learner age, learning objective, duration and expected output. It gives more control over the result but does not guarantee a good one.

SustainableXeración AIde código

ing.

AICode Sustainablegeneration

Deixar

Developing and using AI inque a wayIA thatescriba takescódigo itsde long-termprogramación. environmental,O socialalumnado andprincipiante economicdebería effectsevitalo intoporque account.aínda non pode xulgar se o código é correcto.

TXerador de imaxes a partir de texto

Teacher

Xerador

de

imaxes; ing.

An individual responsible for designing and delivering teaching and learning activities.

Teacher AI Competence

 

Teachers' knowledge, skills and attitudes for teaching with and about AI, as structured in the DUAL.AI.TEACHer framework.

Teacher educator

 

Academic staff who teach in initial teacher education. Building their capacity is Stage 3 of the roadmap.

Teaching about AI

Learning ABOUT AI

Making AI itself the subject of the lesson, so that students understand how it works & where it fails.

Teaching exception

 

The copyright exception that lets teachers copy a limited share of a work for their class. It does not cover uploading protected works into an AI system, and material intended for school teaching, mainly textbooks, is excluded.

Teaching Model

 

A pedagogical approach that defines how teaching and learning are structured, including the role of AI.

Teaching with AI

Learning WITH AI

Using AI as a tool for your own teaching work, from planning to feedback.

Technical safety

 

Reliability and robustness of an AI system so that it works as intended and does not cause harm.

Text-to-image generator

IA

Imagexenerativa generator

que crea

Generative AI that creates images fromimaxes a writtenpartir prompt.dun Whatprompt itescrito. showsO dependsque onmostra itsdepende trainingdos dataseus anddatos onde adjustmentsadestramento madee bydos itsaxustes provider.realizados polo seu provedor.

Third party

 

A company that is neither the school nor the app's developer, typically advertising or analytics companies that receive data while the pupil is working.

Training data

Training material, training examples

The examples an AI system learns from, such as millions of images labelled by people. Slants in this material carry over into the system's output and do not disappear simply because models get bigger.

Training Module

 

A structured unit of training that develops competences through learning activities and materials.

Training on user inputs

 

When a provider uses what users type or upload for its own purposes, especially to train its models. Personal data may only be entered if a written agreement excludes this.

Transparency obligation

Labelling obligation, disclosure duty

The duty under Art. 50 AI Act to tell people when they interact with AI and to disclose deepfakes and AI-generated text on matters of public interest. Content that has undergone human review and editorial control is exempt, so a teacher-reviewed worksheet needs no label.

Tuning

Model tuning, safety training

Adjustments a provider makes after initial training to steer what a system shows or says, for example to make it safer, fairer or more diverse. Tuning is invisible in the output, can miss, and can change without notice.

U

UNESCO AI Competency Framework for Teachers

 

UNESCO framework (2024) defining the principles, values, knowledge and skills teachers need to use AI ethically, effectively and safely. Source of the vertical dimension.

Universal Design for Learning

UDL

Framework for inclusive, learner-centred design. Used to strengthen the inclusive dimension of the framework.

University Faculty

 

University staff involved in teacher education, one of the playbook's target groups.

Untargeted scraping

Scraping

Automated mass collection of images from the internet or CCTV footage without a specific purpose or person in mind.

Use Case

 

A concrete scenario describing how AI is applied in teaching practice.

V

Vertical dimension

AI dimension

The three aspects of AI in the DUAL.AI.TEACHer framework, taken from the UNESCO framework: Human-centered mindset, Ethics of AI, and AI foundations and applications.

Vibe coding

 

Creating or extending software by describing in natural language what it should do and letting an AI write the code. In the playbook, students extend an existing simulation through prompts instead of programming from scratch.