Skip to main content

5.4 Folla de ruta completa para institucións de formación do profesorado

Who

A thisquen sectionse isdirixe for

esta sección

Deans,Decanos, programmedirectores directors,de teacherprogramas, educatorsformadores andde thosedocentes responsiblee forresponsables qualityda assurancegarantía inde institutionscalidade thatnas prepareinstitucións teachers.que preparan docentes. ThisEsta roadmapfolla wasde writtenruta primarilyescribiuse forprincipalmente you,para andvostede, thise sectionesta assumessección youdá havepor readsuposto theque nineleu stagesas innove etapas da sección 5.1. UnlikeA schooldiferenza readers,dos teacherlectores educationdos institutionscentros need to consider the roadmapeducativos, as institucións de formación do profesorado deben considerar a whole,folla becausede theruta stagesno addressseu differentconxunto, partsporque ofas institutionaletapas changeabordan thatdistintas dependpartes ondo onecambio another.institucional que dependen unhas doutras.

grafik.png

FigureFig. 1.1: "Folla de ruta de integración DUAL.AI.TEACHerTEACHer: Integrationnove Roadmap:etapas Ninepara stagesa forintegración theinstitucional institutionalda integrationIA ofna AIformación indo teacher education.profesorado"

1. StrategicAliñamento Alignmentestratéxico

FromDa reactingreacción toá strategyestratexia. MostA institutionsmaioría das institucións non parten de cero. Parten dun mosaico de iniciativas individuais, de usos informais de ferramentas e de preocupacións sen resolver. A primeira etapa fai visible esa situación de partida e convértea nunha orientación estratéxica compartida. A dirección abre o proceso en lugar de delegalo, porque as etapas posteriores requiren decisións sobre persoal, recursos e currículo que necesitan apoio institucional. A institución valora a súa preparación, as súas necesidades e as súas prioridades, e constitúe un equipo de coordinación transversal que inclúe formadores de docentes, persoal de TIC, estudantado e responsables da garantía de calidade. A participación do notestudantado startnon fromé zero.simbólica: Theyexperimenta starto fromcurrículo ade patchworkforma ofdirecta individuale, initiatives,na informalformación tooldo useprofesorado, andforma unresolvedparte concerns.tamén Theda firstfutura stage makes that starting position visible and turns it into a shared strategic direction. Leadership opens the process rather than delegating it, because later stages require decisions about staffing, resources and curriculum that need institutional support. The institution assesses its readiness, needs and priorities, and establishes a cross-functional steering team that includes teacher educators, IT, students and quality assurance. Involving students is not symbolic: they experience the curriculum directly and, in teacher education, are also members of the future profession.profesión.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando thea institutioninstitución canpode state,indicar inpor writing,escrito whereonde itse stands,atopa, whatque itquere wantsconseguir toe achievequen andé whoresponsable isde responsiblefacer foravanzar takingo thetraballo.

work forward.

https://drive.google.com/file/d/1jZWBpwgkWBgmWPWQfy6QuJ65I8My7JGJ/view?usp=share_link

2. EnablingGobernanza Governancefacilitadora

GuidanceAs comesorientacións earlychegan becausecedo uncertainty can becomeporque a majorincerteza barrierpode toconverterse adoption.nun Staffobstáculo whoimportante para a adopción. O persoal que non sabe que está permitido pode evitar a IA por completo ou usala sen expectativas compartidas. A institución elabora orientacións para toda a institución que abranguen o uso da IA, a protección de datos, a integridade académica, as expectativas sobre a declaración do notuso knowe whatun isprocedemento permittedpara mayrevisar eithere avoidaprobar AIferramentas. altogetherA ordecisión usede itdeseño withoutdecisiva sharedé expectations.o Theenfoque: institutionas developsorientacións institution-widedeberían guidanceexplicar coveringo AIque use,é dataposible protection,e academicen integrity,que disclosurecondicións, expectationsen andlugar de consistir principalmente en prohibicións. O borrador das orientacións difúndese para recoller comentarios antes da súa adopción, o que mellora tanto a processsúa forutilidade reviewingpráctica andcomo approvinga tools.súa The decisive design choice is the framing: guidance should explain what is possible and under which conditions, rather than consist mainly of prohibitions. Draft guidance is circulated for feedback before adoption, improving both its practical usefulness and its legitimacy.lexitimidade.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando staffo canpersoal readilypode findatopar facilmente unha resposta clara á pregunta "Podo facer isto?" e sabe a clearquen answerdirixirse tocando theun questioncaso “Amqueda Ifóra alloweddas to do this?” and know where to turn when a case falls outside the guidance.orientacións.

3. TeacherCapacitación Educatordos Capacityformadores de docentes

TeacherOs educatorsformadores cannotde modeldocentes practicesnon theypoden havemodelar notprácticas hadque thenon opportunitytiveron toa exploreoportunidade themselves.de Thisexplorar stageeles buildsmesmos. theirEsta capacityetapa throughdesenvolve professionala learningsúa thatcapacidade ismediante sustainedunha ratherformación thanprofesional one-off,sostida connectede tonon contentpuntual, andconectada subjectcos didacticscontidos rathere thancoas focuseddidácticas mainlyespecíficas onen tools,lugar andde embeddedcentrada inprincipalmente practicenas throughferramentas, collaboration,e coachingintegrada andna structuredpráctica reflection.mediante Thesea arecolaboración, featureso consistentlyacompañamento associated(coaching) withe effectivea teacherreflexión professionalestruturada. developmentEstas son características que se asocian de maneira constante a un desenvolvemento profesional docente eficaz (Lipowsky & Rzejak, 2021). CompetencesAs arecompetencias mappedcontrástanse againstco themarco de competencias DUAL.AI.TEACHer Competencye Framework and theco UNESCO AI Competency Framework for TeachersTeachers, sode thatmodo developmentque haso bothdesenvolvemento teña tanto unha dirección como un punto de referencia. A integración da IA debería basearse na experiencia profesional existente dos formadores de docentes en lugar de tratar a directionIA andcomo aunha referencecompetencia point.técnica AIseparada. integrationUn shouldúnico buildobradoiro onnon teachercompleta educators'esta existing professional expertise rather than treat AI as a separate technical competence.etapa. A singleetapa workshopestá doescompletada notcando completeos thisformadores stage.de Thedocentes stageteñen isoportunidades completesostidas whenpara teacherdesenvolver, educatorsaplicar havee sustainedreflexionar opportunitiessobre toprácticas develop,relacionadas applycoa andIA reflectnos onseus AI-relatedpropios practicecontextos in their own teaching contexts.docentes.

4. Co-DesignCodeseñar theo Curriculumcurrículo

HereAquí AIa movesIA frompasa de ser unha actividade extracurricular activitya intoformar theparte formaldo programme.programa Courseformal. andRevísase modulea documentationdocumentación isdos reviewed,cursos ande learningmódulos, outcomese areos alignedresultados withde theaprendizaxe competencyaliñanse frameworkco somarco thatde whatcompetencias, isde taught,modo practisedque ando assessedque pointsse inensina, these samepractica direction.e Ase avalía apunte na mesma dirección. Un principio de deseño central designdesta principlefolla ofde thisruta roadmapé is that AI literacy and AI-enhanced pedagogy should be embedded within subject didactics rather than confined toque a standalonealfabetización module.en AIA dedicated AI course may be useful ase a transitionalpedagoxía step,apoiada butpola itIA risksdeberían signallingintegrarse thatnas AIdidácticas isespecíficas en lugar de quedar limitadas a separateun topicmódulo ratherindependente. thanUn partcurso ofespecífico everydaysobre subjectIA teaching.pode Co-designser withútil teachercomo educatorspaso mattersde becausetransición, thosepero whocorre willo teachrisco thede revisedtransmitir programmeque needa toIA haveé shapedun it.tema separado e non parte do ensino cotián das materias. O codeseño cos formadores de docentes é importante porque quen vai impartir o programa revisado debe ter participado na súa configuración.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando AI-relatedos learningresultados outcomesde areaprendizaxe visiblerelacionados incoa theIA regularson documentationvisibles ofna multipledocumentación subjectsordinaria orde modulesvarias andmaterias areou connectedmódulos toe theestán widerconectados programmeco ratherprograma thanno isolatedseu inconxunto aen singlelugar course.de illados nun único curso.

5. PedagogyPedagoxía &e Assessmentavaliación

ChangingCambiar theo curriculumcurrículo onsobre papero ispapel notnon enoughabonda ifse teachingo andensino assessment remain unchanged. This stage redesigns learning tasks and assessment formats so that they are authentic, multimodal and AI-aware, and so that assessment focuses on what future teachers can understand, justify, create and apply rather than on outputs thate a generativeavaliación systemseguen canigual. produceEsta onetapa request. Equally important is the modelling effect: pre-service teachers should experience thoughtful AI-integrated teachingredeseña as learnerstarefas beforede theyaprendizaxe aree expectedos toformatos usede itavaliación aspara professionals.que Teachersexan educationauténticos, hasmultimodais e teñan en conta a distinctiveIA, opportunitye herepara becauseque studentsa experienceavaliación teachingse practicescentre whileno simultaneouslyque developingos theirfuturos owndocentes professionalson practice.capaces de comprender, xustificar, crear e aplicar, e non en produtos que un sistema xenerativo pode producir a petición. Igual de importante é o efecto modelo: o profesorado en formación inicial debería experimentar como aprendiz un ensino reflexivo que integre a IA antes de que se lle pida usala como profesional. A formación do profesorado ten aquí unha oportunidade singular, porque o estudantado experimenta prácticas docentes ao mesmo tempo que desenvolve a súa propia práctica profesional.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando AI-relatedos learningresultados outcomesde areaprendizaxe reflectedrelacionados incoa actualIA teachingse andreflicten assessmentna practice,práctica notreal merelyde addedensino toe moduleavaliación, descriptionse ornon disclosuresó requirements.se engaden ás descricións dos módulos ou aos requisitos de declaración do uso.

6. EmbedIntegrar AIa intoIA CPDna formación permanente

TeacherAs educationinstitucións institutionsde formación do notprofesorado onlynon preparesó futurepreparan teachers;os theyfuturos alsodocentes; supporttamén thoseapoian alreadyos workingque inxa schools.traballan Thisnos stagecentros developseducativos. continuingEsta professionaletapa development intoconverte a structuredformación offerpermanente rathernunha thanoferta aestruturada seriesen oflugar isolateddunha events.serie Thede sameactividades qualityilladas. conditionsAplícanse as inmesmas Stagecondicións 3de apply:calidade sustainedca engagement,na aetapa clear3: contentimplicación focus,sostida, opportunitiesun tofoco practise,claro andno follow-upcontido, throughoportunidades collaboration,de feedbackpracticar ore coaching.seguimento Inmediante thecolaboración, retroalimentación ou acompañamento. No modelo DUAL.AI.TEACHerTEACHer, model,este thistraballo workpode canvincularse beao linkeditinerario tode thecertificación certificationdesenvolvido pathwayna developed intarefa T2.6, allowingo professionalque learningpermite toque builda overaprendizaxe time.profesional Stagese vaia construíndo co tempo. A etapa 6 alsocrea createstamén unha conexión bidireccional cos centros educativos: as institucións achegan formación profesional, mentres que o profesorado en exercicio trae de volta á formación do profesorado a two-wayexperiencia connectionactual withda schools: institutions contribute professional learning, while in-service teachers bring current classroom experience back into teacher education.aula.

TheA stageetapa isestá completecompletada when in-service professional learning formscando a coherentformación andprofesional sustaineddo offerprofesorado withen clearexercicio progression,constitúe ratherunha thanoferta acoherente calendare ofsostida unrelatedcunha singleprogresión events.clara, e non un calendario de actividades puntuais sen relación entre si.

7. PilotPilotaxe inen Authenticcontextos Contextsauténticos

RedesignedOs modules,módulos CPDredeseñados, offersas andofertas assessmentde formatsformación arepermanente triallede withos realformatos cohortsde underavaliación realisticpróbanse conditions,con andgrupos feedbackreais fromen teachercondicións educators,realistas, studentse andrecóllese otherde participantsmaneira is gathered systematically. Piloting reduces the risk of scaling an approach before it has been tested in practice. It also makes implementation visible: colleagues can see how an approach works insistemática a contextretroalimentación similardos toformadores theirde own,docentes, discussdo theestudantado resultse anddoutras adaptpersoas itparticipantes. beforeA widerpilotaxe adoption.reduce Theo purposerisco ofde theescalar pilotun isenfoque thereforeantes notde toque demonstratese thatprobase thena designpráctica. wasTamén correct,fai butvisible toa discoverimplantación: whatos needscolegas topoden change.ver como funciona un enfoque nun contexto semellante ao seu, comentar os resultados e adaptalo antes dunha adopción máis ampla. Polo tanto, o propósito da pilotaxe non é demostrar que o deseño era correcto, senón descubrir o que hai que cambiar.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando documenteda feedbackretroalimentación fromdocumentada authenticdunha implementationimplantación hasauténtica leddeu tolugar identifiablea revisions.revisións identificables.

8. Evaluate,Avaliar, Learnaprender &e Adaptadaptar

EvaluationA asksavaliación whetherpregunta these changesos achievedcambios whatlograron theyo wereque intendedse topretendía. achieve.Segundo Dependinga onintervención, theisto intervention,pode thisincluír mayo includedesenvolvemento competencycompetencial, development,a participation,participación, feasibility,a equity,viabilidade, staffa andequidade, studenta experience,experiencia anddo widerpersoal programmee effects.do Equityestudantado ise consideredefectos explicitlymáis becauseamplos AIno integrationprograma. mayA reduceequidade someconsidérase inequalitiesde whileforma creatingexplícita orporque reinforcinga others,integración forda exampleIA acrosspode subjects,reducir staffalgunhas groupsdesigualdades ormentres studentscrea withou differentreforza levelsoutras, ofpor accessexemplo andentre support.materias, Evidenceentre isgrupos thende usedpersoal toou reviseentre curriculum,estudantes professionalcon development,distintos assessmentniveis andde implementation.acceso e apoio. As evidencias utilízanse despois para revisar o currículo, o desenvolvemento profesional, a avaliación e a implantación.

ThisEsta stageetapa alsoestablece establishestamén un ciclo de revisión periódica das orientacións elaboradas na etapa 2, que terán que evolucionar a regularmedida reviewque cycle for the guidance developed in Stage 2, which will need to evolvecambien as technologies,tecnoloxías, practicesas andprácticas regulatorye conditionsas change.condicións normativas.

9. InstitutionaliseInstitucionalizar ande Scaleescalar

TheA etapa final stagetraslada moveso successfultraballo workque fromdeu projectbos statusresultados intodesde thea regularcondición structuresde ofproxecto theás institution.estruturas Thisordinarias meansda clearinstitución. ownership,Isto definedsupón responsibilities,unha appropriateresponsabilidade resourcesclara, andfuncións integrationdefinidas, intorecursos existingadecuados processese sucha integración en procesos existentes como o desenvolvemento de programas e a garantía de calidade. O escalado debería axustarse ao contexto, á capacidade e ao perfil propios da institución en lugar de seguir un único modelo xenérico. A institucionalización supón tamén crear mecanismos de renovación: as programmetecnoloxías developmentde andIA, qualityas assurance.prácticas Scalingeducativas shoulde followas thenecesidades institution'sinstitucionais ownseguirán context,cambiando, capacitypolo andque profileo ratherpropio thanmodelo anon singlepode genericpermanecer model. Institutionalisation also means creating mechanisms for renewal: AI technologies, educational practices and institutional needs will continue to change, so the model itself cannot remain fixed.fixo.

TheA stageetapa isestá completecompletada whencando theo worktraballo continuescontinúa afterdespois thede peopleque whoas startedpersoas itque haveo movediniciaron on.seguisen outro camiño.

YourA specificsúa positionposición específica

TeacherAs educationinstitucións institutionsde carry two mandates at once. You transform your own teaching, and you prepare future teachers for classrooms youformación do notprofesorado control,teñen underdous conditionsmandatos youá cannotvez. fullyTransforman predict,o usingseu technologypropio thatensino maye havepreparan changedos byfuturos thedocentes timepara youraulas graduatesque arrivenon there.controlan, Theen twocondicións mandatesque arenon closelypoden connected.prever Focusingpor onlycompleto one internalcunha transformationtecnoloxía risksque producingpode AI-relatedter curriculacambiado withoutcando sufficientas connectionpersoas totituladas futurecheguen classrooma practice.elas. FocusingOs onlydous onmandatos futureestán classroomestreitamente practiceconectados. risksCentrarse modernisingsó thena programmetransformación withoutinterna changingleva theo institutionrisco thatde deliversproducir it.currículos Therelacionados roadmapcoa thereforeIA treatssen bothconexión dimensionssuficiente together.coa futura práctica na aula. Centrarse só na futura práctica na aula leva o risco de modernizar o programa sen cambiar a institución que o imparte. Por iso, a folla de ruta trata as dúas dimensións conxuntamente.

StageA etapa 3 enablesfai whatposible follows.o que vén despois. MuchBoa ofparte thedo latertraballo workposterior dependsdepende onda thecapacidade capacitydos offormadores teacherde educators.docentes. TheirA expertisesúa liesespecialización inestá theirnas disciplinessúas anddisciplinas subjecte didactics,nas sodidácticas integratingespecíficas, AIpolo isque not simplyintegrar a matterIA ofnon addingconsiste anothersimplemente tool.en Professionalengadir developmentoutra needsferramenta. toO connectdesenvolvemento AIprofesional usedebe toconectar subject-specifico teaching,uso learningda andIA assessmentco rather than treating it asensino, a genericaprendizaxe technicale competence.a Foravaliación thispropios reason,de Stagecada materia en lugar de tratalo como unha competencia técnica xenérica. Por este motivo, a etapa 3 deservesmerece particularespecial focusatención whencando resourcesos arerecursos limited.son limitados.

WhereOnde Stagea etapa 4 becomesse difficult.complica. TheO principleprincipio thatde AI literacy should be embedded within subject didactics rather than treated only inque a standalonealfabetización moduleen isIA easydebería tointegrarse statenas butdidácticas específicas e non tratarse só nun módulo independente é fácil de enunciar, pero moito máis difícil de levar á práctica. Un módulo independente pode asignarse a lotunha hardersoa topersoa, implement.mentres Aque standaloneunha moduleintegración candistribuída berequire assignedque tomoitos onecolegas person,reconsideren whilepartes distributeddo integrationseu requirespropio manyensino. colleaguesCando toun reconsidermódulo partsindependente ofresulta theirútil owncomo teaching.paso Wherede transición, idealmente debería estar vinculado a standaloneun module is useful asplan a transitionallongo step,prazo it should ideally be connected topara a longer-termintegración planen fortodo integrationo across the programme.programa.

YourA distinctivesúa leverpanca insingular Stagena etapa 5. StageA etapa 5 highlightspon de relevo unha característica particular da formación do profesorado: o seu estudantado é agora aprendiz e despois será docente. Por iso, a particularforma featureen ofque teacherlle education:ensina your students are learners now and teachers later. How you teach them therefore becomes part of what they learn about teaching. If pre-service teachers experience thoughtful, AI-integrated teaching as learners, they encounter concrete models they can later reflect on and adapt in their own practice. Teaching about AI without modelling its pedagogical use providespasa a veryformar differentparte experience.do Thisque isaprende whysobre Stageo ensino. Se o profesorado en formación inicial experimenta como aprendiz un ensino reflexivo que integra a IA, atopa modelos concretos sobre os que despois pode reflexionar e que pode adaptar á súa propia práctica. Ensinar sobre a IA sen modelar o seu uso pedagóxico proporciona unha experiencia moi diferente. Por iso a etapa 5 goesvai beyondmáis assessmentalá reformdunha alone.simple reforma da avaliación.

StageA etapa 6 isé youra súa interface withcos schools.centros educativos. YourA continuingsúa professionaloferta developmentde provisionformación ispermanente theé entryo point.punto Itde extendsentrada. yourAmplía institution'so reachalcance beyondda futuresúa teachersinstitución tomáis thosealá whodos arefuturos alreadydocentes, workingata inquen classrooms.xa Attraballa thenas sameaulas. time,Ao collaborationmesmo withtempo, in-servicea teacherscolaboración canco bringprofesorado currenten classroomexercicio experiencepode backtraer intode teachervolta education.á CPDformación cando thereforeprofesorado functiona notexperiencia onlyactual da aula. Polo tanto, a formación permanente pode funcionar non só como un servizo prestado aos centros educativos, senón tamén como unha canle de aprendizaxe recíproca entre os centros educativos e as ainstitucións servicede providedformación todo schools, but also as a channel for reciprocal learning between schools and teacher education institutions.profesorado.

WhatO youque canvostede pode facer e os centros educativos non

As institucións de formación do thatprofesorado schoolsadoitan cannotter

Teachermáis educationmarxe institutionspara oftenrevisar haveprogramas greatere scopeavaliación, to revise programmes and assessment, access to research capacity, andacceso a mandatecapacidade toinvestigadora worke acrossun multiplemandato schools.para Thistraballar givescon Stagesmoitos centros educativos. Isto dálles ás etapas 7 ande 8 particularun value:valor whatespecial: iso learnedque throughse pilotsaprende andmediante evaluationas canpilotaxes informe nota onlyavaliación yourpode ownorientar institutionnon butsó alsoa partnersúa schoolspropia andinstitución, thesenón widertamén system.os Makingcentros thosecolaboradores experiencese visibleo cansistema alsono supportseu theconxunto. uptakeFacer ofvisibles newesas practicesexperiencias elsewhere.pode favorecer ademais a adopción de novas prácticas noutros lugares. 

WherePor toonde begincomezar ifse everythingtodo isé urgent.urxente. StartComece withpolas Stageetapas 2 and Stagee 3. GovernanceA reducesgobernanza uncertainty,reduce whilea staffincerteza, capacitymentres createsque thea conditionscapacitación fordo meaningfulpersoal workcrea inas Stagescondicións para un traballo significativo nas etapas 4 toa 6. BeginningComezar withpola curriculumrevisión revisiondo beforecurrículo staffantes havede theque capacityo topersoal implementteña itcapacidade riskspara producingaplicala changesleva ono paperrisco thatde areproducir difficultcambios tosobre realiseo inpapel practice.que son difíciles de levar á práctica.