3.1 Dimensións
O marco DUAL.AI.TEACHer estrutúrase como unha matriz bidimensional completa que describe un total de 18 competencias clave, cada unha das cales xorde da intersección das dúas dimensións principais en torno ás que se organiza o marco. A dimensión horizontal define as principais áreas que caracterizan as prácticas de ensino e aprendizaxe e recolle a dimensión pedagóxica do marco. A dimensión vertical recolle os aspectos clave da IA e reflicte as facetas tecnolóxicas e éticas que implica a súa integración nos contextos educativos.
Esta estrutura permite que o marco vincule de maneira sistemática as competencias pedagóxicas cos coñecementos e as destrezas relacionados coa IA, de modo que cada competencia identificada reflicte tanto un obxectivo educativo como unha dimensión concreta da comprensión ou da aplicación da IA.
Dimensión horizontal do marco DUAL.AI.TEACHer
A dimensión horizontal do marco procede do marco DigCompEdu, que identifica as áreas clave que caracterizan as prácticas de ensino e aprendizaxe nos contornos dixitais. Estas áreas abranguen as actividades pedagóxicas fundamentais que levan a cabo os docentes, desde o compromiso profesional e a xestión dos recursos dixitais ata o deseño e o desenvolvemento de experiencias de aprendizaxe, a aplicación de estratexias de avaliación e o fomento da participación activa e das competencias dixitais do alumnado.
Tendo en conta o marco AI Pioneers, o marco DUAL.AI.TEACHer adopta esta dimensión para ancorar as competencias relacionadas coa IA nas prácticas pedagóxicas máis amplas que xa se recoñecen como esenciais para un ensino eficaz, aliñándoas con esas prácticas. A dimensión horizontal organízase nos seis campos seguintes:
-
Compromiso profesional: este campo céntrase no uso de recursos baseados en IA para as interaccións profesionais, como a comunicación, a colaboración e o desenvolvemento profesional, en relación cos diversos axentes implicados nos contextos institucionais.
-
Recursos dixitais: este campo céntrase na selección, creación, adaptación, uso, avaliación e intercambio responsables de recursos baseados en IA para a aprendizaxe.
-
Ensino e aprendizaxe: este campo céntrase na posible integración e na posterior xestión de recursos baseados en IA nos procesos de ensino e aprendizaxe.
-
Avaliación: esta área céntrase na posible integración de recursos baseados en IA nos procesos de avaliación educativa.
-
Empoderamento do alumnado: esta área céntrase no uso de recursos baseados en IA para apoiar e mellorar as estratexias de ensino e aprendizaxe centradas no alumnado.
-
Facilitación da competencia dixital (en IA) do alumnado: esta área céntrase nas competencias pedagóxicas necesarias para apoiar e orientar o alumnado no desenvolvemento da súa propia competencia dixital en IA.
Dimensión vertical do marco DUAL.AI.TEACHer
A dimensión vertical do marco procede do UNESCO AI Competency Framework for Teachers, que identifica orixinalmente cinco aspectos clave da competencia en IA relevantes para a práctica docente: mentalidade centrada no ser humano, ética da IA, fundamentos e aplicacións da IA, pedagoxía da IA e IA para o desenvolvemento profesional.
Para os efectos do marco DUAL.AI.TEACHer, estes cinco aspectos reducíronse a tres. Eliminaronse dúas das áreas orixinais, a pedagoxía da IA e a IA para o desenvolvemento profesional, porque a dimensión horizontal xa contiña eses campos, aínda que nunha forma lixeiramente diferente. Ademais, a intersección entre a dimensión vertical e a horizontal xeraba competencias redundantes. Por iso, decidiuse excluílas do eixe vertical para evitar solapamentos e garantir a coherencia conceptual en toda a matriz.
A dimensión vertical articúlase nos tres aspectos seguintes:
-
Mentalidade centrada no ser humano: este aspecto refírese ao conxunto de valores e actitudes que os docentes deben ter presentes ao abordar as interaccións entre persoas e IA, de xeito que se prioricen as necesidades, o xuízo e o benestar das persoas.
-
Ética da IA: este aspecto describe os principios éticos fundamentais, as normativas, as políticas institucionais e as directrices prácticas que regulan o uso da IA e que os docentes deben comprender, aplicar na práctica diaria e axudar a adaptar ás necesidades e aos contextos educativos concretos.
-
Fundamentos e aplicacións da IA: este aspecto define os coñecementos conceptuais e as destrezas transferibles que os docentes necesitan para comprender como funciona a IA, así como para seleccionala, aplicala e adaptala de maneira creativa co fin de crear contornos de aprendizaxe que estean eficazmente apoiados por prácticas de ensino e aprendizaxe baseadas en IA.
Dos tres aspectos que se mantiveron, dous considéranse aspectos transversais da IA (mentalidade centrada no ser humano e ética da IA), xa que non pertencen a unha área temática concreta, senón que representan dimensións transversais que inflúen e impregnan todo o espectro de prácticas docentes, valores e conduta profesional relacionados coa IA. O terceiro aspecto (fundamentos e aplicacións da IA) considérase un aspecto da IA específico de contido, xa que se refire aos coñecementos conceptuais e ás destrezas técnicas específicas que os docentes deben adquirir para comprender, seleccionar e aplicar ferramentas de IA na súa práctica docente.
Fig. 1: "As dimensións do marco Dual.AI.TEACHer" (diagrama xerado con IA, OpenAI Codex)
