# 6.2 Słownik i Kluczowe Pojęcia

<div dir="ltr" id="bkmrk-poj%C4%99cie-synonimy-def" style="text-align:left;"><table class="align-center" style="width:114.404762%;border-collapse:collapse;"><colgroup><col style="width:25.714286%;"></col><col style="width:25.714286%;"></col><col style="width:48.571429%;"></col></colgroup><thead><tr><td style="background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**<span>Pojęcie</span>**

</td><td style="background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**<span>Synonimy</span>**

</td><td style="background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**<span>Definicja</span>**

</td></tr></thead><tbody><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**A**</span>

</td></tr><tr><td>**Adaptacyjna platforma edukacyjna**

</td><td>(ang. Adaptive learning platform)

</td><td>Platforma, która dostosowuje treści, tempo lub ścieżkę uczenia się do indywidualnego ucznia.

</td></tr><tr><td>**Adaptacyjne oprogramowanie do ćwiczeń**

</td><td>(ang. Adaptive practice software)

</td><td>Oprogramowanie do ćwiczeń, już stosowane w szkołach, które dostosowuje zadania do odpowiedzi ucznia. Chatboty oparte na generatywnej SI wykazały większe efekty w zakresie wiedzy i rozumienia.

</td></tr><tr><td>**Administrator danych**

</td><td>(ang. Controller, data controller)

</td><td>Zgodnie z RODO podmiot odpowiedzialny za przetwarzanie danych osobowych. W szkołach jest to zazwyczaj szkoła.

</td></tr><tr><td>**AI Act**

</td><td>Akt w sprawie sztucznej inteligencji, rozporządzenie (UE) 2024/1689 (ang. EU AI Act)

</td><td>Jednolity, oparty na ryzyku zbiór przepisów UE dotyczących SI. Klasyfikuje systemy SI według stwarzanego przez nie ryzyka – od praktyk zakazanych, przez zastosowania wysokiego ryzyka, po codzienne narzędzia nieobjęte szczególnymi przepisami – i ma zastosowanie do organizacji publicznych i prywatnych, w tym szkół. Obowiązuje od 1 sierpnia 2024 r., a jego przepisy wchodzą w życie stopniowo do 2027 r.

</td></tr><tr><td>**AI Pioneers**

</td><td></td><td>Ramy rozszerzające DigCompEdu o kompetencje nauczycieli specyficzne dla SI.

</td></tr><tr><td>**Anonimizacja**

</td><td>(ang. Anonymisation)

</td><td>Przekształcenie danych w taki sposób, aby nie można było zidentyfikować osoby, nawet na podstawie kontekstu. Usunięcie imion i nazwisk nie jest anonimizacją, zwłaszcza w przypadku wypracowań i dzienników uczenia się, których autora można rozpoznać po stylu.

</td></tr><tr><td>**Asystent SI**

</td><td>(ang. AI Assistant)

</td><td>Narzędzie SI, które wykonuje pracę w imieniu użytkownika. Może zmniejszyć różnice w efektach pracy między użytkownikami, ale nie różnice w ich umiejętnościach.

</td></tr><tr><td>**Automatyczne ocenianie**

</td><td>Automatyczne punktowanie (ang. Automated grading, automated scoring, automated assessment)

</td><td>Wykorzystywanie oprogramowania do punktowania lub oceniania prac. W egzaminie certyfikacyjnym dotyczy to pytań z odpowiedziami do wyboru.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**B**</span>

</td></tr><tr><td>**Baza danych UE**

</td><td>(ang. EU database)

</td><td>Unijny rejestr, w którym organy publiczne mogą być zobowiązane do rejestrowania wykorzystywanych przez siebie systemów SI wysokiego ryzyka (art. 49 AI Act).

</td></tr><tr><td>**Bezpieczeństwo techniczne**

</td><td>(ang. Technical safety)

</td><td>Niezawodność i odporność systemu SI, dzięki którym działa on zgodnie z przeznaczeniem i nie wyrządza szkód.

</td></tr><tr><td>**Błąd automatyzacji**

</td><td>Nadmierne zaufanie (ang. Automation Bias, over-trust)

</td><td>Akceptowanie sugestii maszyny bez samodzielnego jej sprawdzenia.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**C**</span>

</td></tr><tr><td>**Certyfikat**

</td><td>(ang. Certificate)

</td><td>Formalny dokument potwierdzający osiągnięcie kompetencji.

</td></tr><tr><td>**Chatbot SI**

</td><td>Chatbot (ang. AI Chatbot)

</td><td>Program prowadzący rozmowę w języku naturalnym, obecnie zwykle oparty na dużym modelu językowym.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**D**</span>

</td></tr><tr><td>**Dane biometryczne**

</td><td>(ang. Biometric data)

</td><td>Dane dotyczące cech fizycznych, takich jak twarz czy głos. Stanowią szczególną kategorię danych w rozumieniu RODO, a kilka zastosowań SI opartych na takich danych jest w szkołach zakazanych.

</td></tr><tr><td>**Dane diagnostyczne**

</td><td>Telemetria (ang. Diagnostic data)

</td><td>Dane techniczne gromadzone przez dostawcę na temat sposobu korzystania z jego usługi. Czas ich przechowywania jest kwestią ochrony danych.

</td></tr><tr><td>**Dane osobowe**

</td><td>(ang. Personal data)

</td><td>Wszelkie informacje o możliwej do zidentyfikowania osobie, np. imiona i nazwiska, szkolne adresy e-mail, prace uczniów, nagrania głosu, zdjęcia, oceny, dane o obecności i postępach w nauce. Dane pozostają osobowe, jeśli na podstawie kontekstu można kogoś zidentyfikować.

</td></tr><tr><td>**Dane treningowe**

</td><td>Materiał treningowy, przykłady treningowe (ang. Training data)

</td><td>Przykłady, na których uczy się system SI, np. miliony obrazów opisanych przez ludzi. Skrzywienia w tym materiale przenoszą się na wyniki systemu i nie znikają tylko dlatego, że modele stają się większe.

</td></tr><tr><td>**Decyzja stwierdzająca odpowiedni stopień ochrony**

</td><td>(ang. Adequacy decision)

</td><td>Decyzja UE stwierdzająca, że państwo spoza UE zapewnia odpowiedni poziom ochrony danych osobowych, dzięki czemu można tam przekazywać dane.

</td></tr><tr><td>**Deepfake**

</td><td></td><td>Wygenerowane lub zmanipulowane przez SI treści graficzne, dźwiękowe lub wideo, które sprawiają wrażenie autentycznych. Ich wykorzystanie na lekcji musi zostać ujawnione (art. 50 ust. 4 AI Act).

</td></tr><tr><td>**Detektor SI**

</td><td>(ang. AI Detector)

</td><td>Oprogramowanie twierdzące, że identyfikuje tekst napisany przez maszynę. To, co faktycznie mierzy, to przewidywalność.

</td></tr><tr><td>**Deterministyczny**

</td><td>(ang. Deterministic)

</td><td>Zawsze dający dokładnie ten sam wynik przy tych samych wartościach początkowych.

</td></tr><tr><td>**DigCompEdu**

</td><td></td><td>Europejskie ramy kompetencji cyfrowych nauczycieli. Zapewniają strukturę pedagogiczną (wymiar poziomy) ram DUAL.AI.TEACHer.

</td></tr><tr><td>**Digital Hub**

</td><td>Cyfrowe centrum

</td><td>Centralna platforma internetowa, która skupia zasoby, kursy i wymianę społecznościową projektu.

</td></tr><tr><td>**Doskonalenie zawodowe**

</td><td>CPD, doskonalenie zawodowe nauczycieli (ang. Continuing professional development, in-service training)

</td><td>Kształcenie zawodowe nauczycieli już pracujących w szkołach. Etap 6 mapy drogowej przekształca je w ustrukturyzowaną ofertę z mikropoświadczeniami, które można łączyć.

</td></tr><tr><td>**Dostawca**

</td><td>Dostawca SI (ang. Provider)

</td><td>Firma, która opracowuje i oferuje system SI. Zazwyczaj odpowiada za informowanie użytkowników, że wchodzą w interakcję z SI; gdy przetwarza dane na rzecz szkoły, działa jako podmiot przetwarzający w rozumieniu RODO.

</td></tr><tr><td>**Dostrajanie**

</td><td>Dostrajanie modelu, trening bezpieczeństwa (ang. Tuning)

</td><td>Korekty, które dostawca wprowadza po wstępnym treningu, aby sterować tym, co system pokazuje lub mówi, np. aby uczynić go bezpieczniejszym, bardziej sprawiedliwym lub bardziej różnorodnym. Dostrajanie jest niewidoczne w wynikach, może chybić i może się zmienić bez uprzedzenia.

</td></tr><tr><td>**Duży model językowy (LLM)**

</td><td>LLM (ang. Large Language Model)

</td><td>Model SI wytrenowany na dużych ilościach tekstu, który generuje prawdopodobne kontynuacje tekstu; podstawa chatbotów. Działa jak mechanizm przewidywania, a nie jak baza danych.

</td></tr><tr><td>**Dyfuzja innowacji**

</td><td>(ang. Diffusion of innovations)

</td><td>Teoria opisująca, jak rozprzestrzeniają się innowacje: są chętniej przyjmowane, gdy można je wypróbować (testowalność) i zobaczyć ich działanie (obserwowalność).

</td></tr><tr><td>**Dyrektor szkoły**

</td><td>Kadra kierownicza szkoły (ang. School Administrator, school leader, head teacher)

</td><td>Osoba odpowiedzialna za kierowanie szkołą, np. dyrektor lub wicedyrektor. Rozdział 5.3 zwraca się bezpośrednio do tych osób.

</td></tr><tr><td>**Działanie oceniające**

</td><td>(ang. Assessment Activity)

</td><td>Działanie służące do sprawdzenia, czy osiągnięto efekty uczenia się.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**E**</span>

</td></tr><tr><td>**Edycja kursu**

</td><td>(ang. Course Run)

</td><td>Konkretna realizacja kursu z zapisanymi uczestnikami i określonymi ramami czasowymi.

</td></tr><tr><td>**Efekt nowości**

</td><td>(ang. Novelty effect)

</td><td>Przejściowy pozytywny efekt wynikający wyłącznie z tego, że coś jest nowe. Może zawyżać wyniki badań krótkoterminowych.

</td></tr><tr><td>**Efekt św. Mateusza**

</td><td>(ang. Matthew effect)

</td><td>Najwięcej korzystają ci, którzy już mają przewagę: „każdemu, kto ma, będzie dodane”.

</td></tr><tr><td>**Efekt uczenia się**

</td><td>(ang. Learning Outcome)

</td><td>Mierzalne stwierdzenie opisujące, co uczący się powinien wiedzieć lub umieć.

</td></tr><tr><td>**Efekt wzmocnienia**

</td><td>Wzmacnianie a wyrównywanie (ang. Amplification effect)

</td><td>SI ma tendencję do pogłębiania istniejących różnic. Wyrównuje je tylko wtedy, gdy jednocześnie spełnione są trzy warunki: zapewniony dostęp, narzędzie zaprojektowane do uczenia się, a nie do udzielania odpowiedzi, oraz nauczyciel, który wspiera i ukierunkowuje jego wykorzystanie.

</td></tr><tr><td>**Egzamin online**

</td><td>(ang. Online Exam)

</td><td>Formalna, ustrukturyzowana ocena przeprowadzana online w ramach procesu ewaluacji.

</td></tr><tr><td>**EntreComp**

</td><td></td><td>Europejskie ramy kompetencji w zakresie przedsiębiorczości. Wniosły do ram DUAL.AI.TEACHer kreatywność i innowacyjność.

</td></tr><tr><td>**ESCO**

</td><td></td><td>Europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów. Certyfikacja jest z nią zgodna.

</td></tr><tr><td>**Etyka SI**

</td><td>(ang. Ethics of AI)

</td><td>Zasady etyczne, regulacje, polityki instytucjonalne i praktyczne wytyczne dotyczące wykorzystania SI, które nauczyciele muszą rozumieć i stosować. Aspekt przekrojowy wymiaru pionowego.

</td></tr><tr><td>**Europass**

</td><td></td><td>Platforma UE, za pośrednictwem której można udostępniać cyfrowe certyfikaty, a instytucje trzecie mogą sprawdzać ich ważność.

</td></tr><tr><td>**Europejska rama kwalifikacji**

</td><td>ERK (ang. European Qualifications Framework, EQF)

</td><td>Unijna rama odniesienia, która umożliwia porównywanie kwalifikacji między krajami. Certyfikacja jest z nią zgodna.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**F**</span>

</td></tr><tr><td>**Fałszywie pozytywny wynik**

</td><td>(ang. False Positive)

</td><td>Poprawna, uczciwa praca błędnie oznaczona jako podejrzana. Błąd, który szkodzi uczniom.

</td></tr><tr><td>**Filtr treści**

</td><td>(ang. Content filter)

</td><td>Automatyczny mechanizm, który blokuje lub zmienia treści uznane przez dostawcę za nieodpowiednie. Jego kryteria często nie są ujawniane.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**G**</span>

</td></tr><tr><td>**Generator obrazów z tekstu**

</td><td>Generator obrazów (ang. Text-to-image generator)

</td><td>Generatywna SI tworząca obrazy na podstawie pisemnego promptu. To, co pokazuje, zależy od danych treningowych i od korekt wprowadzonych przez dostawcę.

</td></tr><tr><td>**Generatywna SI**

</td><td>GenAI (ang. Generative AI)

</td><td>SI, która na podstawie promptu tworzy nowe teksty, obrazy lub inne treści.

</td></tr><tr><td>**Generowanie kodu**

</td><td>(ang. Code generation)

</td><td>Zlecanie SI pisania kodu programu. Początkujący powinni tego unikać, ponieważ nie potrafią jeszcze ocenić, czy kod jest poprawny.

</td></tr><tr><td>**Grywalizacja**

</td><td>(ang. Gamification)

</td><td>Wykorzystywanie elementów gier na lekcjach. Wykorzystanie SI do grywalizacji przyniosło zysk zbyt mały, by uznać go za udowodniony.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**H**</span>

</td></tr><tr><td>**Halucynacja**

</td><td>(ang. Hallucination)

</td><td>Płynna, pewna siebie, fałszywa. Nie jest to usterka czekająca na poprawkę, lecz konsekwencja sposobu, w jaki systemy generują tekst.

</td></tr><tr><td>**Hosting danych**

</td><td>(ang. Data hosting)

</td><td>Miejsce przechowywania i przetwarzania danych, np. na serwerach europejskich lub poza UE. Dane przekazywane poza UE wymagają odpowiednich zabezpieczeń.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**I**</span>

</td></tr><tr><td>**ICEP**

</td><td>Institute of European Certification of Personnel

</td><td>Akredytowana jednostka certyfikująca (ISO 17024), która prowadzi platformę certyfikacyjną i egzamin oraz rejestry certyfikacji.

</td></tr><tr><td>**Inteligentny system tutorski**

</td><td>ITS (ang. Intelligent tutoring system)

</td><td>Sprawdzone oprogramowanie edukacyjne, które prowadzi uczniów za pomocą dopasowanych zadań i informacji zwrotnej.

</td></tr><tr><td>**Interfejs czatu LLM**

</td><td>Asystent czatu SI (ang. LLM chat interface)

</td><td>Okno czatu w przeglądarce, za pomocą którego użytkownicy pracują z dużym modelem językowym.

</td></tr><tr><td>**Inżynieria promptów**

</td><td>Promptowanie (ang. Prompt engineering, prompting)

</td><td>Pisanie skutecznych promptów jako umiejętność, której można się nauczyć, np. na potrzeby planowania lekcji, różnicowania i oceniania.

</td></tr><tr><td>**Iteracyjne promptowanie**

</td><td>Doskonalenie promptu (ang. Iterative prompting, prompt refinement)

</td><td>Ulepszanie wyniku SI w kilku rundach zamiast polegania na pojedynczym prompcie: określ cel, napisz prompt, oceń wynik, dopracuj i zweryfikuj.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**J**</span>

</td></tr><tr><td>**Jednostka treści**

</td><td>(ang. Content Unit)

</td><td>Najmniejszy element edukacyjny wielokrotnego użytku, wykorzystywany w scenariuszach lekcji i modułach.

</td></tr><tr><td>**Jednostka uczenia się**

</td><td>(ang. Learning Unit)

</td><td>Konkretne działanie edukacyjne wykonywane przez uczącego się w ramach modułu.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**K**</span>

</td></tr><tr><td>**Kadra uniwersytecka**

</td><td>(ang. University Faculty)

</td><td>Pracownicy uczelni zaangażowani w kształcenie nauczycieli, jedna z grup docelowych Playbooka.

</td></tr><tr><td>**Kategoryzacja biometryczna**

</td><td>(ang. Biometric categorisation)

</td><td>Wykorzystywanie danych biometrycznych do kategoryzowania osób w celu wnioskowania o cechach chronionych, takich jak rasa, poglądy polityczne, religia czy orientacja seksualna. Zakazana na mocy AI Act.

</td></tr><tr><td>**Klasyfikacja obrazów**

</td><td>Klasyfikator obrazów (ang. Image classification)

</td><td>Zadanie SI, w którym model po wytrenowaniu na przykładach przypisuje obrazy do kategorii (np. papier, plastik, inne), a następnie jest testowany na nowych obiektach.

</td></tr><tr><td>**Kluczowa kompetencja**

</td><td>(ang. Core competency)

</td><td>Jedna z 18 kompetencji ram DUAL.AI.TEACHer, z których każda leży na przecięciu obszaru pedagogicznego i aspektu SI.

</td></tr><tr><td>**Kod kompetencji**

</td><td>Kod celu uczenia się (ang. Competence code)

</td><td>Oznaczenie celu uczenia się, np. AF-TL-2b: aspekt SI (HM, EI, AF) – obszar pedagogiczny (PE, DR, TL, A, EL, FC) – poziom progresji (1–3) i cel (a–c).

</td></tr><tr><td>**Kompetencja**

</td><td>(ang. Competence, competency)

</td><td>To, co nauczyciel wie, potrafi zrobić i jest gotów zrobić, opisane w sposób umożliwiający nauczanie i sprawdzanie tego.

</td></tr><tr><td>**Kompetencje nauczyciela w zakresie SI**

</td><td>(ang. Teacher AI Competence)

</td><td>Wiedza, umiejętności i postawy nauczycieli potrzebne do nauczania z SI i o SI, uporządkowane w ramach DUAL.AI.TEACHer.

</td></tr><tr><td>**Kompetencje w zakresie SI**

</td><td>Umiejętność korzystania z SI (ang. AI literacy)

</td><td>Rozumienie pojęć związanych z SI, jej możliwości, ograniczeń oraz odpowiedzialnego wykorzystania. Zgodnie z art. 4 AI Act szkoły muszą wspierać rozwój tych kompetencji wśród pracowników korzystających z SI (obowiązek wiążący od 2 lutego 2025 r.); nie określono konkretnego poziomu, certyfikatu ani formy. Także nazwa Ścieżki certyfikacji B.

</td></tr><tr><td>**Kryterium oceny**

</td><td>(ang. Assessment Criterion)

</td><td>Reguła lub punkt odniesienia służący do sprawdzenia, czy osiągnięto dany efekt uczenia się.

</td></tr><tr><td>**Kształcenie przygotowujące do zawodu nauczyciela**

</td><td>ITE (ang. Initial teacher education, pre-service teacher education)

</td><td>Uniwersyteckie kształcenie przyszłych nauczycieli.

</td></tr><tr><td>**Kurs**

</td><td>(ang. Course)

</td><td>Uporządkowany zestaw modułów szkoleniowych, zaprojektowany tak, aby zapewnić kompletne doświadczenie edukacyjne.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**L**</span>

</td></tr><tr><td>**Licencja**

</td><td>(ang. Licence)

</td><td></td></tr><tr><td>**Luka między wiedzą a działaniem**

</td><td>(ang. Knowledge-Action Gap)

</td><td>Mierzalny dystans między wiedzą o SI a nauczaniem inaczej z tego powodu.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**M**</span>

</td></tr><tr><td>**Mapa drogowa integracji**

</td><td>(ang. Integration Roadmap)

</td><td>Krok po kroku droga, jaką przechodzi nauczyciel lub instytucja od pierwszego kontaktu z SI do ugruntowanej praktyki; w DUAL.AI.TEACHer obejmuje dziewięć etapów.

</td></tr><tr><td>**Mechanizm przewidywania**

</td><td>Wynik probabilistyczny (ang. Prediction engine)

</td><td>Modele językowe generują prawdopodobną kontynuację tekstu, zamiast wyszukiwać fakty w bazie danych. Wyjaśnia to, dlaczego halucynują i dlaczego podobne prompty mogą dawać różne odpowiedzi.

</td></tr><tr><td>**Metaanaliza**

</td><td>Przegląd (ang. Meta-analysis)

</td><td>Badanie, które łączy wyniki wielu odrębnych badań dotyczących tego samego pytania.

</td></tr><tr><td>**Mikropoświadczenie**

</td><td>(ang. Micro-credential)

</td><td>Mniejsza certyfikacja obejmująca jeden skoncentrowany zestaw kompetencji zamiast całej ścieżki; mikropoświadczenia można łączyć w większe kwalifikacje.

</td></tr><tr><td>**Model nauczania**

</td><td>(ang. Teaching Model)

</td><td>Podejście pedagogiczne określające, w jaki sposób zorganizowane jest nauczanie i uczenie się, w tym rolę SI.

</td></tr><tr><td>**Model otwarty**

</td><td>Otwarty model SI (ang. Open model)

</td><td>Model SI, którego komponenty są ogólnodostępne, w przeciwieństwie do zastrzeżonych modeli korporacyjnych. Zalecany jako element finansowanego ze środków publicznych, równego dostępu do SI.

</td></tr><tr><td>**Model SI**

</td><td>(ang. AI model)

</td><td>Wytrenowany rdzeń systemu SI, który generuje wyniki na podstawie danych wejściowych.

</td></tr><tr><td>**Model zainstalowany lokalnie**

</td><td>Model hostowany lokalnie (ang. Locally installed model)

</td><td>Model językowy działający na własnym urządzeniu lub serwerze szkoły. Stanowi alternatywę, gdy dostęp do internetu w szkole jest ograniczony.

</td></tr><tr><td>**Moduł szkoleniowy**

</td><td>(ang. Training Module)

</td><td>Ustrukturyzowana jednostka szkoleniowa, która rozwija kompetencje poprzez działania i materiały edukacyjne.

</td></tr><tr><td>**Możliwość łączenia**

</td><td>Łączenie mikropoświadczeń (ang. Stackability, stackable)

</td><td>Możliwość łączenia mikropoświadczeń w czasie, tak aby zaliczały się do większych kwalifikacji.

</td></tr><tr><td>**Myślenie komputacyjne**

</td><td>Myślenie algorytmiczne (ang. Computational thinking)

</td><td>Podchodzenie do problemów w taki sposób, aby rozwiązanie mógł wykonać komputer, np. dzielenie ich na kroki i rozpoznawanie wzorców.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**N**</span>

</td></tr><tr><td>**Nadmierne poleganie na SI**

</td><td>Nadmierne zaufanie (ang. Overreliance)

</td><td>Ufanie wynikom SI bardziej, niż na to zasługują, np. akceptowanie błędnych ocen lub informacji zwrotnej. Nauczyciele korzystający z SI wysokiego ryzyka muszą aktywnie na to uważać.

</td></tr><tr><td>**Nadzór egzaminacyjny**

</td><td>Proctoring, zdalny nadzór (ang. Proctoring, exam proctoring, remote proctoring)

</td><td>Nadzorowanie egzaminów za pomocą oprogramowania, np. przez kamerę internetową. SI wykrywająca niedozwolone zachowania podczas egzaminów jest uznawana za system wysokiego ryzyka; egzamin certyfikacyjny odbywa się ze zdalnym nadzorem.

</td></tr><tr><td>**Nadzór ze strony człowieka**

</td><td>(ang. Human oversight)

</td><td>Wymóg, aby system SI wysokiego ryzyka był nadzorowany przez kompetentne, przeszkolone i upoważnione osoby, które rozumieją jego ograniczenia i mogą zignorować lub zmienić jego wynik. Nadzór bez wiedzy eksperckiej nie jest nadzorem.

</td></tr><tr><td>**Narzędzie SI**

</td><td>(ang. AI Tool)

</td><td>Każda aplikacja wykorzystująca SI do wspierania wykonania zadania.

</td></tr><tr><td>**Nastawienie skoncentrowane na człowieku**

</td><td>(ang. Human-centred mindset)

</td><td>Wartości i postawy, których nauczyciele potrzebują w interakcjach człowiek–SI, aby priorytetowo traktować potrzeby, osąd i dobrostan ludzi. Aspekt przekrojowy wymiaru pionowego.

</td></tr><tr><td>**Nauczanie o SI**

</td><td>Uczenie się O SI (ang. Teaching about AI)

</td><td>Uczynienie samej SI tematem lekcji, tak aby uczniowie rozumieli, jak ona działa i gdzie zawodzi.

</td></tr><tr><td>**Nauczanie z SI**

</td><td>Uczenie się Z SI (ang. Teaching with AI)

</td><td>Wykorzystywanie SI jako narzędzia we własnej pracy dydaktycznej, od planowania po informację zwrotną.

</td></tr><tr><td>**Nauczyciel**

</td><td>(ang. Teacher)

</td><td>Osoba odpowiedzialna za projektowanie i prowadzenie działań związanych z nauczaniem i uczeniem się.

</td></tr><tr><td>**Nauczyciel akademicki kształcący nauczycieli**

</td><td>(ang. Teacher educator)

</td><td>Kadra akademicka prowadząca zajęcia w kształceniu przygotowującym do zawodu nauczyciela. Rozwijanie ich potencjału to etap 3 mapy drogowej.

</td></tr><tr><td>**Nieukierunkowane pozyskiwanie wizerunków**

</td><td>Scraping (ang. Untargeted scraping)

</td><td>Zautomatyzowane, masowe gromadzenie obrazów z internetu lub nagrań z monitoringu bez określonego celu ani konkretnej osoby.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**O**</span>

</td></tr><tr><td>**Obowiązek przejrzystości**

</td><td>Obowiązek oznaczania, obowiązek ujawniania (ang. Transparency obligation)

</td><td>Obowiązek wynikający z art. 50 AI Act, aby informować ludzi, że wchodzą w interakcję z SI, oraz ujawniać deepfake'i i teksty wygenerowane przez SI dotyczące spraw interesu publicznego. Treści, które zostały poddane weryfikacji przez człowieka i kontroli redakcyjnej, są z niego zwolnione, więc karta pracy sprawdzona przez nauczyciela nie wymaga oznaczenia.

</td></tr><tr><td>**Obszar kompetencji**

</td><td>(ang. Competence Domain, competence area)

</td><td>Grupa powiązanych kompetencji w ramach danych ram kompetencji.

</td></tr><tr><td>**Ocena skutków dla praw podstawowych**

</td><td>FRIA (ang. Fundamental rights impact assessment)

</td><td>Ocena, którą podmioty publiczne i organizacje świadczące usługi publiczne mogą być zobowiązane przeprowadzić przed wykorzystaniem SI wysokiego ryzyka (art. 27 AI Act).

</td></tr><tr><td>**Ochrona danych**

</td><td>(ang. Data protection)

</td><td>Prawna ochrona danych osobowych. Nośny fundament prawa dotyczącego SI, który obowiązywał od samego początku; w UE przede wszystkim RODO.

</td></tr><tr><td>**Odciążenie poznawcze**

</td><td>(ang. Cognitive Offloading)

</td><td>Przekazywanie pracy umysłowej czemuś poza własnym umysłem. Jest to przydatne, gdy wiedza jest już ugruntowana, a szkodliwe, gdy dopiero się kształtuje.

</td></tr><tr><td>**Odznaka cyfrowa**

</td><td>Otwarta odznaka cyfrowa (ang. Digital Badge)

</td><td>Cyfrowa, możliwa do udostępniania forma certyfikatu lub mikropoświadczenia.

</td></tr><tr><td>**Operator**

</td><td></td><td>Czasownik, wokół którego zbudowany jest cel uczenia się (np. rozpoznaje, wdraża, poddaje krytyce). Wskazuje, czego oczekuje się od nauczyciela na danym poziomie, i sprawia, że cel staje się obserwowalny.

</td></tr><tr><td>**Organ nadzoru rynku**

</td><td>(ang. Market surveillance authority)

</td><td>Krajowy organ egzekwujący przepisy AI Act. Każdy, w tym nauczyciele, uczniowie i rodzice, może złożyć do niego skargę (art. 85 AI Act).

</td></tr><tr><td>**Otwarte zasoby edukacyjne (OZE)**

</td><td>OER (ang. Open Educational Resource)

</td><td>Materiały do nauczania i uczenia się opublikowane na otwartej licencji, która pozwala na ich swobodne wykorzystywanie, adaptowanie i udostępnianie.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**P**</span>

</td></tr><tr><td>**Personalizacja**

</td><td>Personalizacja z wykorzystaniem SI (ang. Personalisation)

</td><td>Dostosowywanie zasobów, zadań lub wsparcia do indywidualnych uczniów za pomocą SI. Może wspierać włączanie, ale niesie też ryzyko nierówności, niewłaściwego wykorzystania danych i wykluczenia.

</td></tr><tr><td>**Pisanie cyborgiczne**

</td><td>(ang. Cyborg writing)

</td><td>Pisanie, w którym SI rozszerza myślenie piszącego, a nie je zastępuje, przy czym uczniowie zaznaczają, które fragmenty są ich własne.

</td></tr><tr><td>**Platforma MOOC**

</td><td>(ang. MOOC Platform)

</td><td>Platforma cyfrowa służąca do prowadzenia kursów, zarządzania uczestnikami i udostępniania treści edukacyjnych.

</td></tr><tr><td>**Playbook**

</td><td></td><td>Uporządkowany przewodnik, który przekłada kompetencje w zakresie SI na praktykę nauczania poprzez przykłady zastosowań, modele pedagogiczne i materiały szkoleniowe.

</td></tr><tr><td>**Podmiot przetwarzający**

</td><td>(ang. Processor, data processor)

</td><td>Zgodnie z RODO podmiot, który przetwarza dane osobowe w imieniu administratora i wyłącznie na jego polecenie, np. dostawca SI.

</td></tr><tr><td>**Podmiot stosujący**

</td><td>(ang. Deployer)

</td><td>Organizacja, która wprowadza system SI i sprawuje nad nim kontrolę, zwykle szkoła lub organ prowadzący. Nauczyciel korzystający z narzędzia zgodnie z poleceniami szkoły zazwyczaj nie jest odrębnym podmiotem stosującym.

</td></tr><tr><td>**Podmiot trzeci**

</td><td>Strona trzecia (ang. Third party)

</td><td>Firma, która nie jest ani szkołą, ani twórcą aplikacji – zazwyczaj firmy reklamowe lub analityczne, które otrzymują dane, gdy uczeń pracuje.

</td></tr><tr><td>**Podstawy i zastosowania SI**

</td><td>(ang. AI foundations and applications)

</td><td>Wiedza koncepcyjna i umiejętności przekrojowe pozwalające zrozumieć, jak działa SI, oraz wybierać, stosować i adaptować narzędzia SI. Aspekt treściowy (specyficzny) wymiaru pionowego.

</td></tr><tr><td>**Pojedynczy prompt**

</td><td>(ang. One-shot prompt, single prompt)

</td><td>Prompt wysłany jednorazowo, bez doprecyzowania ani kontynuacji. (W użyciu technicznym termin może oznaczać również prompt zawierający jeden rozwiązany przykład.)

</td></tr><tr><td>**Poziom progresji**

</td><td>Poziom (ang. Progression level)

</td><td>Jeden z trzech poziomów, na których opisana jest każda kluczowa kompetencja: Poziom 1 Świadomość Orientacyjna, Poziom 2 Refleksyjne Wdrażanie (podstawowy poziom docelowy dla nauczycieli) i Poziom 3 Transformacyjne Przywództwo.

</td></tr><tr><td>**Prawo autorskie**

</td><td>(ang. Copyright)

</td><td>Ochrona prawna utworów. W przypadku SI wygenerowane wyniki zazwyczaj nie są chronione prawem autorskim, ale wprowadzanie chronionych utworów do systemu SI nie jest objęte wyjątkiem dydaktycznym.

</td></tr><tr><td>**Profilowanie**

</td><td>(ang. Profiling)

</td><td>Zautomatyzowana ocena osób w celu analizy lub przewidywania ich cech bądź zachowań. Edukacyjny system SI, który profiluje osoby, jest zawsze uznawany za system wysokiego ryzyka.

</td></tr><tr><td>**Prompt**

</td><td>Polecenie

</td><td>Instrukcja, którą użytkownik przekazuje systemowi SI. Jej sformułowanie, kontekst i ograniczenia kształtują wynik.

</td></tr><tr><td>**Prompt ustrukturyzowany**

</td><td>(ang. Structured prompt)

</td><td>Prompt określający więcej niż sam temat, np. odbiorców, cel, kontekst, poziom językowy, ton, wiek uczniów, cel uczenia się, czas trwania i oczekiwany wynik. Daje większą kontrolę nad wynikiem, ale nie gwarantuje dobrego rezultatu.

</td></tr><tr><td>**Przegląd kodu**

</td><td>Przegląd kodu wspierany przez SI (ang. Code review, AI-assisted code review)

</td><td>Uczniowie najpierw piszą własny kod, a następnie proszą SI o propozycje ulepszeń, zamiast pozwalać jej napisać rozwiązanie. Propozycje te należy oceniać krytycznie.

</td></tr><tr><td>**Przejrzystość algorytmiczna**

</td><td>(ang. Algorithmic transparency)

</td><td>Stopień, w jakim można zrozumieć, w jaki sposób system SI dochodzi do swoich wyników i kto zdecydował o jego działaniu.

</td></tr><tr><td>**Przepisywanie promptów**

</td><td>(ang. Prompt rewriting)

</td><td>Dostawca automatycznie zmienia prompt użytkownika, zanim trafi on do modelu, np. aby dodać szczegóły lub różnorodność. Użytkownik nie widzi tej zmiany, więc to, co wpisał, nie jest tym, o co faktycznie poproszono maszynę.

</td></tr><tr><td>**Przewidywalność**

</td><td>(ang. Predictability)

</td><td>Stopień, w jakim sformułowania w tekście są oczekiwane. Detektory SI mierzą przewidywalność, a nie autorstwo maszyny, dlatego błędnie oznaczają teksty proste lub pisane w drugim języku.

</td></tr><tr><td>**Przykład zastosowania**

</td><td>(ang. Use Case)

</td><td>Konkretny scenariusz opisujący, jak SI jest wykorzystywana w praktyce nauczania.

</td></tr><tr><td>**Przyswojenie informacji zwrotnej**

</td><td>(ang. Feedback uptake, uptake)

</td><td>To, czy informacja zwrotna zostaje przeczytana, zrozumiana i wykorzystana – i to na tyle dobrze, by uczeń następnym razem poradził sobie bez pomocy. Wąskim gardłem jest przyswojenie, a nie jakość informacji zwrotnej.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**R**</span>

</td></tr><tr><td>**Ramy europejskie**

</td><td>(ang. European Framework)

</td><td>Ramy odniesienia zapewniające ujednolicone definicje kompetencji na poziomie europejskim.

</td></tr><tr><td>**Ramy Kompetencji Pedagogicznych w Zakresie SI**

</td><td>Ramy kompetencji DUAL.AI.TEACHer (ang. AI Pedagogical Competency Framework)

</td><td>Struktura porządkująca kompetencje nauczycielskie związane z SI według wymiarów i poziomów oraz łącząca je z rezultatami i ocenianiem, z uwzględnieniem aspektów pedagogicznych, etycznych i technicznych.

</td></tr><tr><td>**Ramy kompetencji SI dla nauczycieli UNESCO**

</td><td>(ang. UNESCO AI Competency Framework for Teachers)

</td><td>Ramy UNESCO (2024) określające zasady, wartości, wiedzę i umiejętności, których nauczyciele potrzebują, aby wykorzystywać SI w sposób etyczny, skuteczny i bezpieczny. Źródło wymiaru pionowego.

</td></tr><tr><td>**Ramy pedagogiczne**

</td><td>(ang. Pedagogical Framework)

</td><td>Uporządkowany zestaw zasad i podejść pedagogicznych, którymi kieruje się projektowanie nauczania i uczenia się.

</td></tr><tr><td>**Randomizowane badanie kontrolowane**

</td><td>RCT, badanie kontrolowane (ang. Randomised controlled trial)

</td><td>Badanie, w którym uczestnicy są losowo przydzielani do grup, dzięki czemu różnice w wynikach można przypisać interwencji.

</td></tr><tr><td>**Rejestry zdarzeń**

</td><td>Logi (ang. Logs)

</td><td>Zapisy automatycznie generowane przez system SI. Podmioty stosujące systemy wysokiego ryzyka muszą je przechowywać przez co najmniej sześć miesięcy, o ile rejestry te znajdują się pod ich kontrolą.

</td></tr><tr><td>**RODO**

</td><td>Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, rozporządzenie (UE) 2016/679 (ang. GDPR)

</td><td>Unijne prawo o ochronie danych. Podczas gdy AI Act pyta, czy i jak system SI może być wykorzystywany, RODO pyta, czy określone dane konkretnej osoby mogą być przetwarzane w określony sposób.

</td></tr><tr><td>**Rozliczalność**

</td><td>Odpowiedzialność (ang. Accountability)

</td><td>Ponoszenie odpowiedzialności za decyzje dotyczące wykorzystania SI i ich konsekwencje. Odpowiedzialność pozostaje zawsze po stronie ludzi i instytucji, nigdy po stronie systemu.

</td></tr><tr><td>**Rozpoznawanie emocji**

</td><td>(ang. Emotion recognition)

</td><td>SI, która twierdzi, że na podstawie danych biometrycznych wnioskuje o uczuciach lub intencjach, np. wykrywanie uwagi, analiza nastroju lub ocena „zaangażowania” za pomocą kamery internetowej. Zakazane w szkołach od 2 lutego 2025 r., z wąskimi wyjątkami ze względów medycznych lub bezpieczeństwa.

</td></tr><tr><td>**Rozpoznawanie mowy**

</td><td>(ang. Speech recognition)

</td><td>Forma SI, w której program próbuje rozpoznać wypowiadane słowa lub liczby. Skuteczność zależy od mikrofonu, wyraźności wymowy i ciszy w pomieszczeniu.

</td></tr><tr><td>**Rozpoznawanie twarzy**

</td><td>(ang. Facial recognition)

</td><td>SI identyfikująca osoby po twarzy, np. do sprawdzania obecności lub nadzoru egzaminów. Tworzenie lub rozbudowywanie baz danych do rozpoznawania twarzy poprzez nieukierunkowane pozyskiwanie wizerunków (scraping) jest zakazane.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**S**</span>

</td></tr><tr><td>**Scaffolding**

</td><td>Rusztowanie dydaktyczne

</td><td>Ustrukturyzowane wsparcie nauczyciela, które pomaga uczniom korzystać z narzędzia lub wykonać zadanie, z którym nie poradziliby sobie jeszcze samodzielnie.

</td></tr><tr><td>**Scenariusz lekcji**

</td><td>(ang. Lesson Plan)

</td><td>Szczegółowy plan zajęć obejmujący cele, działania i integrację narzędzi SI.

</td></tr><tr><td>**Schemat poznawczy**

</td><td>(ang. Schema)

</td><td>Uporządkowana wiedza danej osoby.

</td></tr><tr><td>**Serwer**

</td><td>(ang. Server)

</td><td>Komputer, który przechowuje i przetwarza dane dla innych przez sieć. Lokalizacja serwerów narzędzia SI (np. w UE) wpływa na to, które przepisy o ochronie danych mają zastosowanie.

</td></tr><tr><td>**SI**

</td><td>Sztuczna inteligencja (ang. AI, Artificial Intelligence)

</td><td>Systemy komputerowe wykonujące zadania kojarzone z ludzkim myśleniem, takie jak rozpoznawanie wzorców, przetwarzanie języka czy generowanie treści, najczęściej dzięki uczeniu się na podstawie danych.

</td></tr><tr><td>**Sprawczość ucznia**

</td><td>(ang. Learner agency)

</td><td>Zdolność uczniów do samodzielnego podejmowania decyzji dotyczących własnego uczenia się, w tym korzystania z zasobów wygenerowanych przez SI. Nauczyciele powinni ją chronić w procesach wspieranych przez SI.

</td></tr><tr><td>**Sprawiedliwość**

</td><td>Niedyskryminacja (ang. Fairness)

</td><td>Zasada, zgodnie z którą SI i jej wykorzystanie nie mogą systematycznie stawiać ludzi w gorszej sytuacji, np. gdy detektory SI błędnie oznaczają teksty osób, dla których język nie jest ojczysty.

</td></tr><tr><td>**Standardowe klauzule umowne**

</td><td>SCC (ang. Standard contractual clauses)

</td><td>Zatwierdzone przez UE postanowienia umowne, które chronią dane osobowe przekazywane poza UE, gdy nie wydano decyzji stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony.

</td></tr><tr><td>**Stochastyczny**

</td><td>Losowy (ang. Stochastic)

</td><td>Zależny od przypadku, przez co te same ustawienia mogą prowadzić do różnych wyników.

</td></tr><tr><td>**Stronniczość**

</td><td>(ang. Bias)

</td><td>Skrzywienia odziedziczone z materiału, na którym system się uczył, których nie da się wiarygodnie zredukować poprzez zwiększenie systemu.

</td></tr><tr><td>**Suwerenność cyfrowa**

</td><td>(ang. Digital sovereignty)

</td><td>Kontrola nad własnymi danymi, infrastrukturą i wyborami technologicznymi. Samodzielne zbudowanie platformy nie daje automatycznie większej kontroli, dlatego Playbook zaleca ostrożne posługiwanie się tym terminem.

</td></tr><tr><td>**System SI wysokiego ryzyka**

</td><td>SI wysokiego ryzyka (ang. High-risk AI system)

</td><td>System SI, który ze względu na swoje przeznaczenie podlega surowym obowiązkom. W edukacji: decydowanie o przyjęciu, ocenianie efektów uczenia się lub sterowanie procesem uczenia się, ocena dostępu do poszczególnych poziomów kształcenia oraz wykrywanie niedozwolonych zachowań podczas egzaminów; w odniesieniu do pracowników: rekrutacja, awans, przydzielanie zadań i ocena wyników pracy. Obowiązki mają zastosowanie od 2 grudnia 2027 r.

</td></tr><tr><td>**Szczególne kategorie danych**

</td><td>(ang. Special category data)

</td><td>Dane osobowe wymagające dodatkowej ochrony, takie jak dane o zdrowiu, niepełnosprawności, dane biometryczne lub dane ujawniające pochodzenie etniczne czy wyznanie (art. 9 RODO). Co do zasady niedopuszczalne do przetwarzania bez szczególnego wyjątku.

</td></tr><tr><td>**Szkolne środowisko SI**

</td><td>Sprawdzona platforma (ang. School AI environment, vetted platform)

</td><td>Udostępniana przez państwo, sprawdzona platforma SI dla szkół z wynegocjowanymi umowami, oferowana zamiast pozostawiania nauczycielom rejestrowania się w bezpłatnych narzędziach.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**Ś**</span>

</td></tr><tr><td>**Ścieżka A, Ścieżka B**

</td><td>(ang. Certification track, Track A, Track B)

</td><td>Jedna z dwóch uzupełniających się certyfikacji: Ścieżka A – Nauczanie wzbogacone o SI (WITH AI) oraz Ścieżka B – Kompetencje w zakresie SI (ABOUT AI). Nauczyciele mogą realizować jedną lub obie.

</td></tr><tr><td>**Ścieżka certyfikacji**

</td><td>(ang. Certification Pathway)

</td><td>Droga, poprzez którą kompetencje są walidowane i formalnie uznawane, tutaj jako podwójna ścieżka (Ścieżka A i Ścieżka B).

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**T**</span>

</td></tr><tr><td>**Trenowanie na danych użytkowników**

</td><td>(ang. Training on user inputs)

</td><td>Sytuacja, w której dostawca wykorzystuje to, co użytkownicy wpisują lub przesyłają, do własnych celów, zwłaszcza do trenowania swoich modeli. Dane osobowe można wprowadzać tylko wtedy, gdy pisemna umowa to wyklucza.

</td></tr><tr><td>**Tutor SI**

</td><td>(ang. AI Tutor)

</td><td>System SI zaprojektowany do wyjaśniania treści i prowadzenia uczniów. Może wspierać przyswajanie wiedzy faktograficznej.

</td></tr><tr><td>**Tutor sokratejski**

</td><td>(ang. Socratic tutor)

</td><td>Chatbot poinstruowany, by zadawał pytania naprowadzające zamiast udzielać odpowiedzi. Jeśli jest skonfigurowany wyłącznie za pomocą promptu, w dłuższych rozmowach ma tendencję do powrotu do podawania odpowiedzi, dlatego niezawodne ograniczenia muszą być wbudowane w sam system.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**U**</span>

</td></tr><tr><td>**Uczący się**

</td><td>(ang. Learner)

</td><td>Osoba uczestnicząca w działaniach edukacyjnych w celu zdobycia wiedzy, umiejętności lub kompetencji.

</td></tr><tr><td>**Uczenie maszynowe**

</td><td>ML (ang. Machine learning)

</td><td>Podejście, w którym system SI uczy się wzorców na podstawie otrzymanych przykładów, zamiast postępować według ręcznie napisanych reguł. Jeśli przykłady są zbyt podobne, niekompletne lub źle dobrane, model daje nieoczekiwane wyniki.

</td></tr><tr><td>**Umowa powierzenia przetwarzania danych**

</td><td>(ang. Data processing agreement, DPA)

</td><td>Pisemna umowa między szkołą a dostawcą, określająca, w jaki sposób dostawca może przetwarzać dane osobowe (art. 28 RODO). Praktyczny test: czy wyklucza trenowanie modelu na wprowadzanych przez Ciebie danych?

</td></tr><tr><td>**Uniwersalne projektowanie uczenia się**

</td><td>UDL (ang. Universal Design for Learning)

</td><td>Ramy włączającego projektowania skoncentrowanego na uczniu. Wykorzystane do wzmocnienia wymiaru inkluzji w ramach kompetencji.

</td></tr><tr><td>**Utrata kwalifikacji**

</td><td>(ang. Deskilling)

</td><td>Powolna erozja wiedzy eksperckiej zawodowej, gdy narzędzie przejmuje pracę, dzięki której ta wiedza ekspercka jest podtrzymywana.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**V**</span>

</td></tr><tr><td>**Vibe coding**

</td><td></td><td>Tworzenie lub rozbudowywanie oprogramowania poprzez opisanie w języku naturalnym, co ma ono robić, i zlecenie SI napisania kodu. W Playbooku uczniowie rozbudowują istniejącą symulację za pomocą promptów, zamiast programować od zera.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**W**</span>

</td></tr><tr><td>**Wiedza faktograficzna**

</td><td>(ang. Factual knowledge)

</td><td>Wiedza o faktach i pojęciach. Tutorzy SI mogą wspierać jej przyswajanie.

</td></tr><tr><td>**Wycofanie artykułu**

</td><td>Retrakcja (ang. Retraction)

</td><td>Oficjalne wycofanie opublikowanego artykułu przez czasopismo. Artykuł pozostaje widoczny z oznaczeniem „RETRACTED”, aby każdy, kto go cytował, mógł to rozpoznać.

</td></tr><tr><td>**Wyjaśnialność**

</td><td>Wyjaśnienie SI (ang. Explainability)

</td><td>Pokazywanie przez system SI, w jaki sposób doszedł do swojego wyniku. Wyjaśnienia nie zapobiegają niezawodnie nadmiernemu zaufaniu; wyjaśnienia zbyt techniczne lub zbyt uproszczone mogą wręcz zwiększać nieuzasadnione zaufanie.

</td></tr><tr><td>**Wyjątek dydaktyczny**

</td><td>(ang. Teaching exception)

</td><td>Wyjątek w prawie autorskim, który pozwala nauczycielom kopiować ograniczoną część utworu na potrzeby swojej klasy. Nie obejmuje wprowadzania chronionych utworów do systemu SI, a materiały przeznaczone do nauczania w szkole, przede wszystkim podręczniki, są z niego wyłączone.

</td></tr><tr><td>**Wymiar**

</td><td>(ang. Dimension)

</td><td>Jeden z szerokich obszarów, na które podzielone są ramy kompetencji, z których każdy grupuje kompetencje należące do siebie w praktyce.

</td></tr><tr><td>**Wymiar etyczny**

</td><td>(ang. Ethical Dimension)

</td><td>Wymiar dotyczący kwestii etycznych związanych z wykorzystaniem SI w nauczaniu i uczeniu się.

</td></tr><tr><td>**Wymiar inkluzji**

</td><td>(ang. Inclusion Dimension)

</td><td>Wymiar koncentrujący się na dostępności, równości i włączaniu w nauczaniu i uczeniu się wspieranym przez SI.

</td></tr><tr><td>**Wymiar pionowy**

</td><td>Wymiar SI (ang. Vertical dimension)

</td><td>Trzy aspekty SI w ramach DUAL.AI.TEACHer, zaczerpnięte z ram UNESCO: nastawienie skoncentrowane na człowieku, etyka SI oraz podstawy i zastosowania SI.

</td></tr><tr><td>**Wymiar poziomy**

</td><td>Wymiar pedagogiczny (ang. Horizontal dimension)

</td><td>Sześć obszarów praktyki nauczycielskiej w ramach DUAL.AI.TEACHer, zaczerpniętych z DigCompEdu: zaangażowanie zawodowe, zasoby cyfrowe, nauczanie i uczenie się, ocenianie, wzmacnianie uczniów oraz wspieranie kompetencji cyfrowych (SI) uczniów.

</td></tr><tr><td>**Wytyczne polityki edukacyjnej**

</td><td>(ang. Policy Guideline)

</td><td>Dokument na poziomie polityki, który stanowi podstawę rozwoju kompetencji i praktyk nauczania.

</td></tr><tr><td colspan="3" style="background-color:rgb(255,204,0);"><span style="color:rgb(0,0,0);">**Z**</span>

</td></tr><tr><td>**Zabezpieczenia**

</td><td>(ang. Guardrails)

</td><td>Ograniczenia wbudowane w system, aby wspierał myślenie, zamiast je zastępować.

</td></tr><tr><td>**Zakazane praktyki w zakresie SI**

</td><td>(ang. Prohibited AI practices, banned AI practices)

</td><td>Osiem zastosowań SI całkowicie zakazanych przez AI Act (art. 5) od 2 lutego 2025 r. Cztery z nich dotyczą szkół: rozpoznawanie emocji, wykorzystywanie słabości, nieukierunkowane bazy danych do rozpoznawania twarzy oraz kategoryzacja biometryczna.

</td></tr><tr><td>**Zamówienia**

</td><td>Decyzja o zakupie (ang. Procurement)

</td><td>Proces, w ramach którego szkoła lub organ prowadzący wybiera i kupuje narzędzia SI. To na tym etapie zapewnia się niezawodne ograniczenia i umowne zabezpieczenia, dlatego odpowiedzialność spoczywa na zamawiającym, a nie na pojedynczym nauczycielu.

</td></tr><tr><td>**Zautomatyzowane podejmowanie decyzji**

</td><td>(ang. Automated decision-making)

</td><td>Decyzja oparta wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, która w istotny sposób wpływa na osobę. Ocena szkolna jest taką decyzją; formalne zatwierdzenie propozycji SI nie jest uznawane za decyzję człowieka.

</td></tr><tr><td>**Zgodność SI z przepisami**

</td><td>Zgodne z przepisami wykorzystanie SI (ang. AI Compliance)

</td><td>Wykorzystywanie SI zgodnie z przepisami o ochronie danych, aktem w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act), prawem autorskim i przepisami egzaminacyjnymi. Zgodność z przepisami umożliwia korzystanie z SI, a nie je utrudnia.

</td></tr><tr><td>**Zmyślony cytat**

</td><td>Wymyślone źródło (ang. Fabricated citation)

</td><td>Odwołanie wygenerowane przez SI do źródła, które nie istnieje. Wykrywanie takich źródeł to kluczowa umiejętność weryfikacji i jeden z typowych sygnałów nieujawnionego korzystania z SI.

</td></tr><tr><td>**Zrewidowana taksonomia Blooma**

</td><td>(ang. Revised Bloom's taxonomy)

</td><td>Model, w którym procesy poznawcze rozwijają się od zapamiętywania i rozumienia, poprzez stosowanie i analizowanie, aż po ocenianie i tworzenie (Anderson &amp; Krathwohl, 2001). Podstawa poziomów progresji.

</td></tr><tr><td>**Zrównoważona SI**

</td><td>(ang. Sustainable AI)

</td><td>Rozwijanie i wykorzystywanie SI w sposób uwzględniający jej długofalowe skutki środowiskowe, społeczne i ekonomiczne.

</td></tr></tbody></table>

</div>