5. Mapa Drogowa Integracji SI 5.1 Jak Korzystać z Mapy Drogowej Ten rozdział przedstawia Mapę drogową integracji DUAL.AI.TEACHer: dziewięć etapów, które prowadzą instytucję od pierwszej strategicznej rozmowy o SI do trwałej struktury, która się nią zajmuje. Jest napisany dla osób kształtujących sposób działania instytucji, a nie z myślą o indywidualnej praktyce w klasie. Celowo nie jest to jeden tekst do czytania od początku do końca. Przeczytajcie tę część, która odpowiada Waszej roli. Etap Zacznijcie od Następnie Wszyscy 5.2 Zajmuje to dwie minuty i daje obraz całego modelu Dyrektorka lub dyrektor szkoły lub osoba odpowiedzialna za doskonalenie zawodowe w szkole 5.2 5.3, napisana z myślą o szkołach Praca w instytucji kształcenia nauczycieli (kierowanie programem studiów, osoby kształcące nauczycieli, zapewnianie jakości) 5.2 5.4, pełna wersja, czytana po kolei Nauczycielka lub nauczyciel szukający praktycznych rozwiązań do pracy w klasie 5.2 Możecie na tym poprzestać. Sekcje 5.2 i 5.3 to te, które napisano z myślą o Was Czytanie pełnej wersji Sekcja 5.4 opisuje każdy z dziewięciu etapów w całości: czego dany etap dotyczy, dlaczego został zaprojektowany właśnie tak i jak możecie rozpoznać, że został zakończony. Jest to wersja referencyjna mapy drogowej, napisana tak, aby korzystać z niej dwukrotnie. Przeczytajcie ją raz po kolei, aby zobaczyć, dlaczego etapy ułożone są w takiej właśnie kolejności i które z nich zależą od siebie. Następnie wracajcie do poszczególnych etapów w trakcie pracy nad nimi — i tak właśnie większość instytucji będzie z niej korzystać w praktyce. Osoby, które przychodzą tu z sekcji 5.3, nie potrzebują 5.4, aby działać, ale każdy etap opisany tam skrótowo jest w 5.4 przedstawiony obszernie. Obie sekcje spotykają się na etapie 6, Włączenie SI do doskonalenia zawodowego : to tam instytucje kształcenia nauczycieli organizują ustawiczne doskonalenie zawodowe, z którego korzystają szkoły. 5.2 Mapa Drogowa (Skrócona Wersja Podsumowująca) Nasz punkt wyjścia Projekt DUAL.AI.TEACHer ma na celu opracowanie jasnej i elastycznej mapy drogowej złożonej z siedmiu do dziesięciu etapów, która pomaga instytucjom kształcenia nauczycieli włączyć SI zarówno do kształcenia wstępnego nauczycieli, jak i do ustawicznego doskonalenia zawodowego. Mapa drogowa skupia się na zmianie instytucjonalnej, a nie na pojedynczych inicjatywach, i została opracowana wspólnie z osobami kształcącymi nauczycieli. Szczególnie istotnych podstaw dostarczyły dwa istniejące modele. Pierwszy to sześcioetapowy model dla szkolnictwa wyższego, podsumowany hasłem „uczenie się, jak uczyć się na nowo”. Prowadzi on od przeformułowania instytucjonalnych rozmów o SI, przez zaufanie i zarządzanie, biegłość kadry, zmianę programu studiów oraz przeprojektowanie nauczania i oceniania, aż do wzmocnienia obejmującego całą instytucję (Black, 2025). Jego główną zaletą jest to, że traktuje SI jako siłę napędową transformacji instytucjonalnej, a nie jedynie jako kwestię narzędzi. Drugi to czterofazowa mapa drogowa wdrażania generatywnej SI dla szkół i organów prowadzących: zbudować fundament, rozwijać kadrę, zaktualizować treści nauczania oraz oceniać i posuwać się dalej. Jej zaletą jest nastawienie operacyjne i nacisk na konkretne wdrożenie. Oba modele robią to, co sobie założyły: jeden dotyczy uczelni jako całości, drugi szkół i organów prowadzących. Instytucje kształcenia nauczycieli funkcjonują w obu tych światach jednocześnie i właśnie tutaj zobaczyliśmy przestrzeń, by rozwinąć istniejące prace. Instytucje te przekształcają własne nauczanie, a równocześnie przygotowują przyszłe nauczycielki i przyszłych nauczycieli do kontekstów pozostających poza ich bezpośrednią kontrolą. Zajmowanie się wyłącznie wewnętrzną transformacją oznaczałoby, że programy związane z SI realizowałaby kadra o ograniczonym doświadczeniu praktycznym, a zajmowanie się wyłącznie przyszłą praktyką w klasie zmodernizowałoby program studiów bez zmiany instytucji, która go prowadzi. Mapa drogowa DUAL.AI.TEACHer opiera się na obu modelach i łączy te dwa wymiary. Rysunek 1. Mapa drogowa integracji DUAL.AI.TEACHer: dziewięć etapów instytucjonalnej integracji SI w kształceniu nauczycieli. Dwie osie pod etapami Mapa drogowa nie łączy obu modeli odniesienia krok po kroku, lecz jest zbudowana wokół dwóch równoległych osi. Pierwszą jest transformacja instytucjonalna : struktury, zarządzanie, program studiów oraz formalne warunki, które umożliwiają lub ograniczają korzystanie z SI. Ta oś podąża za logiką „od przeformułowania do wzmocnienia” z modelu dla szkolnictwa wyższego i opiera się na ugruntowanych badaniach. Teoria dyfuzji innowacji wskazuje możliwość wypróbowania i obserwowalność jako cechy ułatwiające przyjmowanie innowacji, co uzasadnia nacisk na widoczne wdrożenie pilotażowe w etapie 7 (Neal i in., 2018). Drugą jest potencjał ludzki , która stanowi oś jakości mapy drogowej. Szkoleń nie da się zredukować do odosobnionych warsztatów. Badania nad skutecznym doskonaleniem zawodowym nauczycieli podkreślają trwałość w czasie, koncentrację na treści, ćwiczenie, refleksję, informację zwrotną i coaching (Lipowsky & Rzejak, 2021). Zasady te kształtują zatem projektowanie działań szkoleniowych na całej długości mapy drogowej, od osób kształcących nauczycieli w etapie 3 do czynnych nauczycieli w etapie 6. Jednorazowy warsztat sam w sobie nie oznacza zakończenia etapu. Ściągawka z mapy drogowej Etap Zadanie Zakończone, gdy Dostosowanie strategiczne Ocenić, w jakim punkcie instytucja naprawdę się znajduje, i uzgodnić, co chce osiągnąć, z udziałem kierownictwa i z powołanym zespołem międzydziałowym. Punkt wyjścia i cel istnieją na piśmie. Wspierające ramy zarządzania Wprowadzić obowiązujące w całej instytucji wytyczne dotyczące korzystania z SI, ochrony danych, uczciwości, ujawniania i sprawdzania narzędzi, sformułowane wokół tego, co jest możliwe, a nie tego, co jest zakazane. Kadra potrafi odpowiedzieć na pytanie „czy wolno mi to zrobić?” bez pytania kogokolwiek. Potencjał kadry kształcącej nauczycieli Rozwijać potencjał osób, które nauczają, poprzez trwałe, skoncentrowane na treści i wbudowane w praktykę uczenie się zawodowe z coachingiem i refleksją. Rozwój ma charakter ciągły, a nie jest tylko jednorazowym warsztatem. Wspólne projektowanie programu studiów Przenieść SI do formalnego programu studiów poprzez rewizję sylabusów i efektów uczenia się, zakotwiczoną w dydaktykach przedmiotowych, a nie w osobnym module. Efekty uczenia się związane z SI pojawiają się w regularnej dokumentacji modułów kilku przedmiotów. Dydaktyka i ocenianie Przeprojektować zadania uczeniowe i ocenianie tak, aby były autentyczne i uwzględniały SI, oraz modelować nauczanie zintegrowane z SI, tak aby studenci doświadczyli go jako osoby uczące się. Formaty oceniania zostały zrewidowane, a nie tylko uzupełnione deklaracją o korzystaniu z SI. Włączenie SI do doskonalenia zawodowego Przekształcić ustawiczne doskonalenie zawodowe w ustrukturyzowaną ofertę ze składalnymi mikropoświadczeniami, zabezpieczając ramię skierowane do czynnych nauczycieli. Oferta ma opublikowaną strukturę i uznawane poświadczenie. Pilotaż w autentycznych kontekstach Przetestować przeprojektowane moduły, ofertę doskonalenia zawodowego i formy oceniania z rzeczywistymi grupami oraz systematycznie zbierać informacje zwrotne. Istnieje udokumentowana informacja zwrotna, która doprowadziła do rozpoznawalnych zmian. Ewaluacja, uczenie się i adaptacja Przeanalizować przyrost kompetencji, uczestnictwo, wykonalność, równość szans i wpływ oraz wykorzystać zebrane dowody do wprowadzenia zmian. Dowody coś zmieniły, a nie tylko wypełniły raport. Instytucjonalizacja i skalowanie Przekształcić inicjatywę w trwałą strukturę: odpowiedzialność, role, zasoby, zapewnianie jakości, odnawianie. Praca jest kontynuowana po odejściu osób, które ją rozpoczęły. AI for Education. (b.d.). AI adoption roadmap for education institutions . Black, A. (2025, 3 grudnia). Learning to learn again: A roadmap for higher education institutions in the age of AI . enablinginsights. Lipowsky, F., & Rzejak, D. (2021). Fortbildungen für Lehrpersonen wirksam gestalten: Ein praxisorientierter und forschungsgestützter Leitfaden . Bertelsmann Stiftung. Neal, J. W., Neal, Z. P., Lawlor, J. A., Mills, K. J., & McAlindon, K. (2018). What makes research useful for public school educators? Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 45 (3), 432–446. 5.3 Mapa drogowa dla szkół Dla kogo jest ta sekcja Dyrektorki i dyrektorzy szkół, wicedyrektorzy oraz osoby odpowiedzialne za doskonalenie zawodowe w szkole. Nie musicie znać wcześniejszych sekcji w całości. Jeśli przeczytaliście dziewięć etapów opisanych w 5.2, ta sekcja pokazuje, jak odnoszą się one do szkoły; jeśli nie, możecie zacząć właśnie tutaj. W którym miejscu szkoły wchodzą na mapę drogową. Ta mapa drogowa powstała z myślą o instytucjach kształcenia nauczycieli, ale jej logika zmiany nie jest dla nich specyficzna, a jeden z etapów dotyczy szkół bezpośrednio. Etap 6, Włączenie SI do doskonalenia zawodowego , to ramię skierowane do czynnych nauczycieli: to tutaj instytucje kształcenia nauczycieli organizują ustawiczne doskonalenie zawodowe, w którym uczestniczy Wasza kadra. To jest Wasz punkt wejścia. To, co dana instytucja oferuje jako etap 6, trafia do Waszej szkoły w postaci doskonalenia zawodowego, a to, czy zmieni cokolwiek w Waszych klasach, zależy od warunków panujących w tej szkole.  Dlaczego nie można na tym poprzestać. Wysłanie kadry na jednorazowy kurs to najczęstsze podejście, a zarazem takie, które samo w sobie raczej nie zmieni praktyki. Skuteczne jest trwałe zaangażowanie skoncentrowane na treści, możliwość ćwiczenia oraz działania następcze w postaci coachingu lub współpracy (Lipowsky & Rzejak, 2021). Ma to bezpośrednie konsekwencje dla osoby kierującej szkołą. Zasobem deficytowym nie jest kurs, lecz chroniony czas po nim, w którym nauczyciele czegoś próbują, omawiają to z koleżankami i kolegami i wprowadzają korekty.  Rysunek 1. Mapa drogowa integracji DUAL.AI.TEACHer: dziewięć etapów instytucjonalnej integracji SI w kształceniu nauczycieli. Trzy etapy, które warto potraktować priorytetowo na poziomie szkoły Etap 6 jest Waszym punktem styku, ale to etapy 1-3 tworzą warunki, dzięki którym on działa.  Etap 1, Dostosowanie strategiczne. Ustalcie, w jakim punkcie naprawdę znajduje się Wasza szkoła. Część kadry już korzysta z SI, część jej unika, a szkoły często nie mają jasnego obrazu obecnej praktyki. Krótka, uczciwa inwentaryzacja jest warta więcej niż dokument strategiczny. Nazwijcie to, co chcecie osiągnąć, i bądźcie przygotowani na odpowiedź, że SI nie jest obecnie najpilniejszym problemem Waszej szkoły; to również jest uprawniony wynik tego etapu. Etap 2, Wspierające ramy zarządzania. Na poziomie szkoły jest to szczególnie ważne i łatwo je przeoczyć. Kadra i uczniowie muszą wiedzieć, co jest dozwolone, w jaki sposób należy ujawniać korzystanie z SI, które narzędzia zostały sprawdzone pod kątem ochrony danych i co jest uznawane za nieuczciwość akademicką. Tam, gdzie jest to niejasne, dzieją się jednocześnie dwie rzeczy: ostrożni nauczyciele całkowicie unikają SI, a pewni siebie korzystają z niej bez żadnych uzgodnionych granic. Jasne, wspierające wytyczne pomagają rozwiązać oba problemy. Nie muszą być długie. Etap 3, Potencjał kadry. W pierwotnej mapie drogowej etap ten dotyczy osób kształcących nauczycieli; w Waszej szkole dotyczy on Waszej kadry nauczycielskiej. Obowiązują te same warunki jakości. Rozważcie rozpoczęcie od małej grupy chętnych koleżanek i kolegów z jednego lub dwóch przedmiotów, zamiast wdrożenia obejmującego całą radę pedagogiczną, i pokażcie ich rezultaty pozostałym. Innowacje rozprzestrzeniają się wtedy, gdy koleżanki i koledzy widzą, że działają one w ich własnym środowisku (Neal i in., 2018). Co jest inne w szkole Trzy ograniczenia odróżniają Waszą sytuację od sytuacji instytucji kształcenia nauczycieli i mapę drogową warto czytać z nimi w pamięci. Macie mniejszą autonomię programową. Etapy 4 i 5 zakładają instytucję, która może zmieniać treść własnych kursów. Duża część Waszego programu nauczania może być określona w ramach krajowych lub ustawowych, a Wasze pole manewru leży w tym, jak przedmioty są nauczane i jak ocenia się uczenie się, a nie w tym, co jest odgórnie przepisane. Czytajcie te etapy jako dotyczące projektowania zadań i praktyki oceniania. Wasza kadra ma mniej czasu do dyspozycji. Instytucja kształcenia nauczycieli może przydzielić pracownikom naukowo-dydaktycznym prace rozwojowe jako część ich obowiązków. W szkole każda godzina przeznaczona na rozwój konkuruje bezpośrednio z nauczaniem. To sprawia, że etap 2 ma nieproporcjonalnie dużą wartość: wytyczne kosztują niewiele czasu, a usuwają bardzo wiele tarć. Jesteście bliżej konsekwencji. Szkoły szczególnie bezpośrednio doświadczają praktycznych konsekwencji kwestii związanych z równością szans, danymi uczniów i dostępem. Właśnie dlatego etap 8 wprost pyta o równość szans. Lipowsky, F., & Rzejak, D. (2021). Fortbildungen für Lehrpersonen wirksam gestalten: Ein praxisorientierter und forschungsgestützter Leitfaden . Bertelsmann Stiftung. Neal, J. W., Neal, Z. P., Lawlor, J. A., Mills, K. J., & McAlindon, K. (2018). What makes research useful for public school educators? Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 45 (3), 432–446. 5.4 Pełna mapa drogowa dla instytucji kształcenia nauczycieli Dla kogo jest ta sekcja Dziekani, kierownicy programów studiów, osoby kształcące nauczycieli oraz osoby odpowiedzialne za zapewnianie jakości w instytucjach przygotowujących do zawodu nauczyciela. Ta mapa drogowa powstała przede wszystkim z myślą o Was, a niniejsza sekcja zakłada, że znacie już dziewięć etapów opisanych w 5.1. W odróżnieniu od czytelniczek i czytelników ze szkół, instytucje kształcenia nauczycieli powinny traktować mapę drogową jako całość, ponieważ poszczególne etapy dotyczą różnych obszarów zmiany instytucjonalnej, które są od siebie wzajemnie zależne. Rysunek 1. Mapa drogowa integracji DUAL.AI.TEACHer: dziewięć etapów instytucjonalnej integracji SI w kształceniu nauczycieli. 1. Dostosowanie strategiczne Od reagowania do strategii Większość instytucji nie zaczyna od zera. Punktem wyjścia jest zwykle mozaika pojedynczych inicjatyw, nieformalnego korzystania z narzędzi i nierozstrzygniętych wątpliwości. Pierwszy etap uwidacznia tę sytuację wyjściową i przekształca ją we wspólny kierunek strategiczny. Kierownictwo samo otwiera ten proces, zamiast go delegować, ponieważ kolejne etapy wymagają decyzji dotyczących kadr, zasobów i programu studiów, które potrzebują instytucjonalnego wsparcia. Instytucja ocenia swoją gotowość, potrzeby i priorytety oraz powołuje międzyfunkcyjny zespół sterujący, w którego skład wchodzą osoby kształcące nauczycieli, przedstawiciele IT, studenci oraz osoby odpowiedzialne za zapewnianie jakości. Włączenie studentów nie jest gestem symbolicznym: to oni bezpośrednio doświadczają programu studiów, a w kształceniu nauczycieli są także członkami przyszłej grupy zawodowej. Etap jest zakończony, gdy instytucja potrafi na piśmie określić, w jakim punkcie się znajduje, co chce osiągnąć i kto odpowiada za dalsze prowadzenie tych prac. 2. Wspierające ramy zarządzania Wytyczne pojawiają się wcześnie, ponieważ niepewność może stać się poważną barierą we wdrażaniu. Osoby zatrudnione, które nie wiedzą, co jest dozwolone, mogą albo całkowicie unikać SI, albo korzystać z niej bez wspólnie uzgodnionych zasad. Instytucja opracowuje wytyczne obowiązujące w całej organizacji, obejmujące korzystanie z SI, ochronę danych, rzetelność akademicką, oczekiwania dotyczące ujawniania użycia SI oraz procedurę przeglądu i zatwierdzania narzędzi. Kluczowym wyborem projektowym jest sposób ujęcia: wytyczne powinny wyjaśniać, co jest możliwe i pod jakimi warunkami, zamiast składać się głównie z zakazów. Projekt wytycznych jest przed przyjęciem poddawany konsultacjom, co zwiększa zarówno ich praktyczną użyteczność, jak i legitymację. Etap jest zakończony, gdy pracownicy bez trudu znajdują jasną odpowiedź na pytanie „Czy wolno mi to zrobić?” i wiedzą, do kogo się zwrócić, gdy dana sytuacja wykracza poza wytyczne. 3. Potencjał kadry kształcącej nauczycieli Osoby kształcące nauczycieli nie mogą modelować praktyk, których same nie miały okazji poznać. Ten etap buduje ich potencjał poprzez doskonalenie zawodowe, które jest ciągłe, a nie jednorazowe, powiązane z treściami i dydaktyką przedmiotową, a nie skoncentrowane głównie na narzędziach, oraz osadzone w praktyce dzięki współpracy, coachingowi i ustrukturyzowanej refleksji. Są to cechy konsekwentnie wiązane ze skutecznym doskonaleniem zawodowym nauczycieli (Lipowsky & Rzejak, 2021). Kompetencje są odnoszone do Ram Kompetencji DUAL.AI.TEACHer oraz Ram Kompetencji SI dla Nauczycieli UNESCO, dzięki czemu rozwój ma zarówno kierunek, jak i punkt odniesienia. Integracja SI powinna opierać się na dotychczasowej wiedzy zawodowej osób kształcących nauczycieli, zamiast traktować SI jako odrębną kompetencję techniczną. Pojedyncze warsztaty nie kończą tego etapu. Etap jest zakończony, gdy osoby kształcące nauczycieli mają trwałe możliwości rozwijania, stosowania i refleksyjnego analizowania praktyki związanej z SI we własnych kontekstach dydaktycznych. 4. Wspólne projektowanie programu studiów Na tym etapie SI przechodzi z działań pozaprogramowych do formalnego programu studiów. Dokumentacja kursów i modułów zostaje poddana przeglądowi, a efekty uczenia się są dostosowywane do ram kompetencji, tak aby to, czego się naucza, co się ćwiczy i co się ocenia, zmierzało w tym samym kierunku. Główną zasadą projektową tej mapy drogowej jest to, że kompetencje w zakresie SI oraz pedagogika wzbogacona o SI powinny być osadzone w dydaktyce przedmiotowej, a nie zamknięte w osobnym module. Dedykowany kurs poświęcony SI może być użyteczny jako krok przejściowy, ale niesie ryzyko zasygnalizowania, że SI jest odrębnym tematem, a nie częścią codziennego nauczania przedmiotowego. Wspólne projektowanie z osobami kształcącymi nauczycieli ma znaczenie, ponieważ ci, którzy będą prowadzić zmieniony program, powinni go współtworzyć. Etap jest zakończony, gdy efekty uczenia się związane z SI są widoczne w standardowej dokumentacji wielu przedmiotów lub modułów i są powiązane z szerszym programem, a nie odizolowane w jednym kursie. 5. Dydaktyka i ocenianie Zmiana programu studiów na papierze nie wystarczy, jeśli nauczanie i ocenianie pozostaną bez zmian. Ten etap przeprojektowuje zadania edukacyjne i formy oceniania tak, aby były autentyczne, multimodalne i uwzględniały obecność SI, oraz aby ocenianie koncentrowało się na tym, co przyszłe nauczycielki i przyszli nauczyciele potrafią zrozumieć, uzasadnić, stworzyć i zastosować, a nie na wytworach, które system generatywny może wyprodukować na żądanie. Równie ważny jest efekt modelowania: osoby przygotowujące się do zawodu nauczyciela powinny doświadczyć przemyślanego nauczania z wykorzystaniem SI w roli uczących się, zanim oczekuje się od nich stosowania go w praktyce zawodowej. Kształcenie nauczycieli ma tu wyjątkową szansę, ponieważ studenci doświadczają praktyk nauczania, jednocześnie rozwijając własny warsztat zawodowy. Etap jest zakończony, gdy efekty uczenia się związane z SI znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistej praktyce nauczania i oceniania, a nie są jedynie dopisane do opisów modułów lub wymogów dotyczących ujawniania użycia SI. 6. Włączenie SI do doskonalenia zawodowego Instytucje kształcenia nauczycieli nie tylko przygotowują przyszłe nauczycielki i przyszłych nauczycieli; wspierają także osoby już pracujące w szkołach. Ten etap rozwija ustawiczne doskonalenie zawodowe w ustrukturyzowaną ofertę zamiast serii odosobnionych wydarzeń. Obowiązują te same warunki jakości co na etapie 3: trwałe zaangażowanie, wyraźne skupienie na treści, możliwość praktycznego ćwiczenia oraz działania następcze w postaci współpracy, informacji zwrotnej lub coachingu. W modelu DUAL.AI.TEACHer prace te mogą zostać powiązane ze ścieżką certyfikacji opracowaną w ramach T2.6, co pozwala budować doskonalenie zawodowe w dłuższej perspektywie. Etap 6 tworzy również dwukierunkowe połączenie ze szkołami: instytucje wnoszą doskonalenie zawodowe, a czynni nauczyciele wnoszą aktualne doświadczenie z klas z powrotem do kształcenia nauczycieli. Etap jest zakończony, gdy doskonalenie zawodowe czynnych nauczycieli tworzy spójną i trwałą ofertę z wyraźną progresją, a nie kalendarz niepowiązanych ze sobą pojedynczych wydarzeń. 7. Pilotaż w autentycznych kontekstach Przeprojektowane moduły, oferty doskonalenia zawodowego i formy oceniania są testowane z rzeczywistymi grupami w realistycznych warunkach, a informacje zwrotne od osób kształcących nauczycieli, studentów i innych uczestników są zbierane systematycznie. Pilotaż zmniejsza ryzyko skalowania podejścia, zanim zostanie ono sprawdzone w praktyce. Uwidacznia też wdrożenie: koleżanki i koledzy mogą zobaczyć, jak dane podejście działa w kontekście zbliżonym do ich własnego, omówić wyniki i dostosować je przed szerszym zastosowaniem. Celem pilotażu nie jest zatem wykazanie, że projekt był trafny, lecz odkrycie, co wymaga zmiany. Etap jest zakończony, gdy udokumentowane informacje zwrotne z autentycznego wdrożenia doprowadziły do dających się wskazać zmian. 8. Ewaluacja, uczenie się i adaptacja Ewaluacja odpowiada na pytanie, czy zmiany przyniosły zamierzone rezultaty. W zależności od działania może obejmować rozwój kompetencji, uczestnictwo, wykonalność, równość szans, doświadczenia kadry i studentów oraz szersze efekty programowe. Równość szans jest rozpatrywana wprost, ponieważ integracja SI może zmniejszać jedne nierówności, a jednocześnie tworzyć lub wzmacniać inne, na przykład pomiędzy przedmiotami, grupami pracowników czy studentami o różnym poziomie dostępu i wsparcia. Zebrane dane służą następnie do korygowania programu studiów, doskonalenia zawodowego, oceniania i wdrażania. Na tym etapie ustanawia się również regularny cykl przeglądu wytycznych opracowanych na etapie 2, które będą musiały ewoluować wraz ze zmianami technologii, praktyk i warunków regulacyjnych. 9. Instytucjonalizacja i skalowanie Ostatni etap przenosi udane działania ze statusu projektu do stałych struktur instytucji. Oznacza to jasne przypisanie odpowiedzialności, zdefiniowane zadania, odpowiednie zasoby oraz włączenie w istniejące procesy, takie jak rozwój programów studiów i zapewnianie jakości. Skalowanie powinno uwzględniać własny kontekst, możliwości i profil instytucji, a nie jeden uniwersalny model. Instytucjonalizacja oznacza także tworzenie mechanizmów odnowy: technologie SI, praktyki edukacyjne i potrzeby instytucji będą się nadal zmieniać, więc sam model nie może pozostać niezmienny. Etap jest zakończony, gdy praca toczy się dalej po odejściu osób, które ją zapoczątkowały. Wasza szczególna sytuacja Instytucje kształcenia nauczycieli realizują jednocześnie dwa zadania. Przekształcacie własne nauczanie i jednocześnie przygotowujecie przyszłe nauczycielki i przyszłych nauczycieli do pracy w klasach, nad którymi nie macie kontroli, w warunkach, których nie da się w pełni przewidzieć, przy użyciu technologii, która może się zmienić, zanim Wasi absolwenci tam dotrą. Te dwa zadania są ze sobą ściśle powiązane. Skupienie się wyłącznie na wewnętrznej transformacji grozi powstaniem programów związanych z SI bez wystarczającego powiązania z przyszłą praktyką szkolną. Skupienie się wyłącznie na przyszłej praktyce szkolnej grozi unowocześnieniem programu bez zmiany instytucji, która go realizuje. Dlatego mapa drogowa traktuje oba wymiary łącznie. Etap 3 umożliwia wszystko, co następuje później. Wiele późniejszych działań zależy od potencjału osób kształcących nauczycieli. Ich ekspertyza leży w ich dyscyplinach i dydaktyce przedmiotowej, więc integracja SI nie jest po prostu kwestią dodania kolejnego narzędzia. Doskonalenie zawodowe musi łączyć wykorzystanie SI z nauczaniem, uczeniem się i ocenianiem w konkretnych przedmiotach, zamiast traktować je jako ogólną kompetencję techniczną. Z tego powodu etap 3 zasługuje na szczególną uwagę, gdy zasoby są ograniczone. Gdzie etap 4 staje się trudny. Zasada, że kompetencje w zakresie SI powinny być osadzone w dydaktyce przedmiotowej, a nie omawiane wyłącznie w osobnym module, łatwo się formułuje, ale znacznie trudniej wdraża. Osobny moduł można przypisać jednej osobie, natomiast rozproszona integracja wymaga, by wiele osób przemyślało na nowo części własnego nauczania. Tam, gdzie osobny moduł jest użyteczny jako krok przejściowy, powinien on być powiązany z długofalowym planem integracji w całym programie. Wasza wyjątkowa dźwignia na etapie 5. Etap 5 uwypukla szczególną cechę kształcenia nauczycieli: Wasi studenci są dziś osobami uczącymi się, a jutro nauczycielami. To, jak ich uczycie, staje się więc częścią tego, czego uczą się o nauczaniu. Jeśli osoby przygotowujące się do zawodu doświadczą przemyślanego nauczania z wykorzystaniem SI w roli uczących się, poznają konkretne wzorce, nad którymi mogą później się zastanowić i dostosować je do własnej praktyki. Nauczanie o SI bez modelowania jej pedagogicznego wykorzystania daje zupełnie inne doświadczenie. Dlatego etap 5 wykracza poza samą reformę oceniania. Etap 6 to Wasz interfejs ze szkołami. Wasza oferta ustawicznego doskonalenia zawodowego jest punktem wejścia. Rozszerza ona zasięg instytucji poza przyszłych nauczycieli na osoby już pracujące w klasach. Jednocześnie współpraca z czynnymi nauczycielami może wnieść aktualne doświadczenie z klas z powrotem do kształcenia nauczycieli. Doskonalenie zawodowe może zatem pełnić funkcję nie tylko usługi świadczonej szkołom, lecz także kanału wzajemnego uczenia się między szkołami a instytucjami kształcenia nauczycieli. Co możecie zrobić, czego nie mogą szkoły Instytucje kształcenia nauczycieli mają zwykle większe możliwości zmiany programów i form oceniania, dostęp do potencjału badawczego oraz mandat do pracy z wieloma szkołami. Nadaje to szczególną wartość etapom 7 i 8: to, czego uczycie się dzięki pilotażom i ewaluacji, może być przydatne nie tylko dla Waszej instytucji, lecz także dla szkół partnerskich i szerszego systemu. Upowszechnianie tych doświadczeń może również wspierać przyjmowanie nowych praktyk gdzie indziej. Od czego zacząć, gdy wszystko jest pilne. Zacznijcie od etapu 2 i etapu 3. Ramy zarządzania zmniejszają niepewność, a potencjał kadry tworzy warunki do sensownej pracy na etapach od 4 do 6. Rozpoczęcie od zmiany programu studiów, zanim kadra będzie w stanie ją wdrożyć, grozi wprowadzeniem zmian na papierze, które trudno zrealizować w praktyce.