# 3.3 Niveis de progresión e operadores

### Facer rastrexable o desenvolvemento das competencias

As [18 competencias clave do marco DUAL.AI.TEACHer](https://playbook.dualaiteacher.eu/books/playbook-gal/page/32-o-marco-de-competencias-dualaiteacher) son relativamente abstractas e proporcionan unha estrutura xeral do campo competencial. **Para facilitar a autoavaliación ou a avaliación por parte doutras persoas e para trazar o desenvolvemento competencial individual,** cada unha das competencias clave **operacionalízase mediante obxectivos de aprendizaxe observables, diferenciados en tres niveis de progresión**.

Os niveis baséanse nun dos modelos máis utilizados en educación: a taxonomía revisada de Bloom (Anderson &amp; Krathwohl, 2001; Krathwohl, 2002). A súa idea central é sinxela: os procesos cognitivos desenvólvense desde lembrar e comprender, pasando por aplicar e analizar, ata avaliar e crear. **O que cambia dun nivel a outro non é, polo tanto, o contido nin o tema, senón a profundidade cognitiva do pensamento e da acción** que un docente pode demostrar con el.

### Niveis de progresión e operadores

Esta profundidade cognitiva reflíctese na redacción dos obxectivos de aprendizaxe. Cada obxectivo constrúese arredor dun verbo (un operador) tomado directamente da taxonomía (por exemplo, recoñecer, implementar, criticar). O operador indica o que se espera que faga un docente nese nivel e fai que o obxectivo de aprendizaxe sexa concreto e observable.

<table id="bkmrk-level-focus-cognitiv" style="width:100%;table-layout:auto;"><colgroup><col style="width:26.190476%;"></col><col style="width:44.047619%;"></col><col style="width:29.642857%;"></col></colgroup><thead><tr><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**Nivel**

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**Na práctica, os docentes saben...**

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">**Procesos cognitivos (operadores)**

</td></tr></thead><tbody><tr><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">Nivel 1

**Coñecemento orientativo**

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">desenvolver unha orientación profesional inicial aprendendo que é a IA, que pode facer e que está en xogo. Recoñecen e lembran conceptos e ferramentas clave da IA, poñen exemplos, clasifícanos e resumen coas súas propias palabras as principais oportunidades e riscos.

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">**Lembrar**   
(recoñecer, recuperar da memoria)

**Comprensión básica** (interpretar, exemplificar, clasificar, resumir)

</td></tr><tr><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">Nivel 2

**Implementación reflexiva**

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">aplicar e avaliar de forma crítica prácticas relacionadas coa IA no seu propio ensino. Usan deliberadamente ferramentas de IA nas clases e na avaliación, explican e comparan diferentes enfoques e resultados, contrastan os resultados xerados pola IA co seu propio xuízo profesional e analizan os beneficios, as limitacións e os supostos subxacentes.

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">**Comprensión superior** (explicar, comparar)

**Aplicar**

(executar, implementar)

**Analizar**

(diferenciar, organizar, atribuír)

**Avaliar**

(comprobar, criticar)

</td></tr><tr><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;font-weight:bold;vertical-align:top;background-color:#0097b2;color:#ffffff;">Nivel 3

**Liderado transformador**

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">deseñar e seguir desenvolvendo de maneira responsable a práctica educativa relacionada coa IA, asumindo un papel de liderado máis alá da súa propia aula. Avalían as prácticas con IA segundo criterios pedagóxicos e éticos, crean novos enfoques apoiados pola IA e apoian os seus colegas e a súa institución no uso responsable da IA.

</td><td style="border:1px solid rgb(68,68,68);padding:8px 10px;vertical-align:top;">**Crear**

(xerar, planificar, producir)

</td></tr></tbody></table>

### A lóxica dos niveis

Os niveis constrúense progresivamente uns sobre outros. Cada nivel superior apóiase nos procesos cognitivos dos niveis inferiores. Non obstante, seguindo a Krathwohl (2002), trátase dunha xerarquía de complexidade crecente e non dun conxunto de etapas estritamente separadas. As categorías veciñas poden solaparse e os límites entre niveis son difusos máis que nítidos.

Mentres que o nivel 1 proporciona a base necesaria e o nivel 3 representa un papel ampliado na innovación e no liderado profesional, **o nivel 2 constitúe a dimensión obxectivo principal para os docentes**. Todos os docentes deberían ser capaces de integrar a IA de forma intencionada na súa propia práctica, valorar os seus resultados co seu xuízo profesional e reflexionar de forma crítica sobre os seus beneficios pedagóxicos, as súas limitacións e os supostos subxacentes. Por iso, o nivel 2 describe o nivel de competencia necesario para unha práctica docente informada, responsable e reflexiva nun contorno educativo influído pola IA.