2.6 Historia: reconstrución do pasado

Un día na Riga medieval: que nos poden dicir realmente as fontes?

Materia: Historia  ·  Curso: 7.º (13–14 anos)  ·  Duración: 1 sesión dobre ·  IA: Aprender COA IA 

Competencias relacionadas coa IA (marco DUAL.AI.TEACHer) – nivel docente Obxectivos de aprendizaxe específicos da materia – nivel do alumnado

AF-TL-2b

(Fundamentos e aplicacións da IA × Ensino e aprendizaxe, nivel 2 – Implementación reflexiva):

 

«Os docentes poden organizar elementos da sesión que integren o uso da IA con funcións pedagóxicas claras e estratexias para verificar os resultados.»


 

AF-FC-2b

(Fundamentos e aplicacións da IA × Fomento da competencia dixital (en IA) do alumnado, nivel 2 – Implementación reflexiva):

 

«Os docentes poden aplicar unha orientación que axude o alumnado a desenvolver habilidades prácticas en IA, adaptando as tarefas aos coñecementos previos do alumnado e ás ferramentas de IA dispoñibles.»

Ao final da sesión, o alumnado é capaz de:

  • extraer información sobre a vida urbana medieval de fontes escritas, visuais e arqueolóxicas;
  • distinguir entre proba, inferencia razoable e especulación;
  • explicar aspectos do comercio, da artesanía e da vida cotiá na Riga medieval;
  • combinar probas de varias fontes para construír unha reconstrución histórica;

  • formular instrucións (prompts) que obriguen a IA a traballar a partir das probas históricas proporcionadas;
  • analizar información para comprender a importancia das fontes fiables.

Mensaxe clave: O que se mostra non é necesariamente o que ocorreu. As reconstrucións históricas combinan probas, inferencias razoables e especulación. Comprender o pasado significa recoñecer a diferenza entre o que sabemos polas fontes, o que podemos concluír razoablemente e o que se imaxinou para encher os baleiros e contar unha historia mellor.

ChatGPT Image Sep 2, 2026 at 01_30_35 PM.png

Fig. 1: «Un día na Riga medieval: que nos poden dicir realmente as fontes?» (imaxe xerada con IA, ChatGPT GPT Image 2)

Contido

Os historiadores non poden observar directamente a vida cotiá na Idade Media. En cambio, reconstrúena a partir dos rastros que deixaron as persoas: documentos escritos, edificios, obxectos, imaxes, achados arqueolóxicos e outras probas. Fontes distintas responden a preguntas distintas. Un rexistro comercial pode revelar que mercadorías entraban nunha cidade, mentres que un obxecto arqueolóxico pode dicirnos algo sobre o que posuía ou usaba a xente. Ningunha das dúas fontes por si soa pode recrear un día enteiro da vida dunha persoa. 

A Riga medieval ofrece un estudo de caso útil. Riga desenvolveuse rapidamente a partir de comezos do século XIII e converteuse nun importante centro que conectaba o comercio entre a Europa occidental, Livonia e as terras situadas máis ao leste. A finais do século XIII xa era unha importante cidade comercial hanseática. O comercio e a artesanía favoreceron o crecemento de organizacións de mercadores e artesáns, como os gremios. 

Os medios actuais poden facer que o pasado pareza moito máis completo do que realmente permiten as probas conservadas. Os contidos históricos xerados por IA como Chloe VS History, por exemplo, presentan vivas escenas de «viaxes no tempo» nas que os espectadores parecen visitar escenarios históricos como Londres durante a peste negra. A roupa, as rúas, os edificios, as persoas e as actividades cotiás preséntanse como se se estivesen a observar directamente. Con todo, estas escenas son reconstrucións: algúns detalles poden basearse en probas históricas, outros poden ser inferencias razoables e outros poden ser especulativos ou inexactos. 

O mesmo problema aparece nas películas históricas. A Knight’s Tale (Destino de caballero) crea un mundo recoñecible como medieval mediante armaduras, torneos, vestimenta, arquitectura e papeis sociais, pero introduce tamén deliberadamente música, linguaxe e comportamentos modernos. Por iso serve como recordatorio útil de que algo pode parecer convincentemente histórico sen representar exactamente o que ocorreu. 

A IA xenerativa funciona dun xeito semellante. Pode combinar fragmentos de probas históricas nunha reconstrución coherente dun día na Riga medieval, pero tamén pode encher os baleiros con detalles que nunca estiveron nas fontes. Algunhas engadiduras poden ser historicamente plausibles; outras poden pertencer a outra rexión, a outro século ou a outro grupo social.

Por iso, o alumnado necesita distinguir entre tres niveis de certeza: 
Proba – o que as fontes históricas sosteñen directamente.
Inferencia – o que se pode concluír razoablemente a partir desas probas.
Especulación – o que se imaxinou para encher os baleiros.

Programación da sesión

Fase Tempo Actividade
Gancho 10 min Ver un vídeo medieval xerado con IA de Chloe VS History. O alumnado identifica que o fai crible e pregúntase que detalles están realmente sostidos por probas.
Presentación 10 min Presentar proba – inferencia – especulación e practicar como distinguilas.
Exploración 15 min O alumnado analiza fontes sobre a Riga medieval sen IA e establece o que se pode saber realmente.
Adaptación 1 20 min A IA reconstrúe un día na Riga medieval a partir de probas limitadas. O alumnado identifica onde enche baleiros.
Adaptación 2 20 min Engádense máis fontes e instrucións máis estritas. O alumnado compara as dúas reconstrucións.
Reflexión 25 min O alumnado transfire o mesmo marco de pensamento crítico a unha película histórica ambientada na Idade Media.

Preguntas guía e desenvolvemento da sesión

Materiais


Revision #4
Created 2026-10-20 07:19:17 UTC by Flavia
Updated 2026-10-29 14:15:27 UTC by Jannik