2.4 Ciencias sociais: IA, medios e realidade
Podemos crer todo o que vemos?
| Competencias relacionadas coa IA (marco DUAL.AI.TEACHer) – nivel docente |
Obxectivos de aprendizaxe específicos da materia – nivel do alumnado
|
|
EA-FC-2a (ÉTICA DA IA × FOMENTO DA COMPETENCIA DIXITAL EN IA DO ALUMNADO, nivel 2 – Implementación reflexiva)
«Os docentes poden aplicar actividades de aprendizaxe que desenvolvan o razoamento ético do alumnado sobre a IA, xustificadas polas opcións metodolóxicas.» |
Ao final da sesión, o alumnado é capaz de:
|
Mensaxe clave: A IA pode producir textos e imaxes convincentes, pero convincente non significa verdadeiro. Antes de crer ou compartir algo, debemos preguntarnos de onde vén, que probas o sosteñen e se podemos verificalo noutro lugar.
Contido
A intelixencia artificial forma parte cada vez máis da comunicación cotiá. Os sistemas de IA poden xerar textos, imaxes e outros contidos que poden parecer creados por unha persoa. Isto abre novas posibilidades, pero tamén novos desafíos para o modo en que as persoas entenden e avalían a información. Para o alumnado desta idade, a pregunta importante non é necesariamente como funciona a IA desde o punto de vista técnico, senón como pode afectar o contido xerado por IA ás persoas e á sociedade.
A sesión presenta a IA a través dunha situación social coñecida: a información que atopamos na vida cotiá. O docente presenta exemplos de textos e imaxes e pídelle ao alumnado que decida se o contido é real, foi editado ou foi xerado por IA. O obxectivo non é ensinar o alumnado a detectar a IA á perfección. De feito, unha das conclusións centrais da sesión é que a aparencia por si soa non é un xeito fiable de establecer se algo é verdadeiro.
En cambio, o alumnado aprende un proceso sinxelo de verificación:
PARAR → PREGUNTAR → COMPROBAR → COMPARAR → DECIDIR
A actividade conecta coa importancia que o currículo de Ciencias sociais lle dá ao desenvolvemento do pensamento crítico, á análise de probas, á formación e expresión de opinións e á investigación do contorno social. O currículo inclúe especificamente o papel e a influencia dos medios de comunicación como unha das cuestións sociais propostas para 5.º curso. O currículo tamén anima expresamente o profesorado a desenvolver o pensamento racional e crítico formulando preguntas que requiran razoamento, investigando probas, analizando datos que apoien ou cuestionen conclusións e considerando distintas interpretacións. É importante salientar que o alumnado non interactúa directamente cun sistema de IA durante a sesión. O docente manexa a ferramenta de IA e presenta á clase resultados seleccionados. O papel do alumnado é observar, preguntar, comparar e avaliar o contido.
Programación da sesión
| Fase | Tempo | Actividade |
| Introdución | 10 min | O docente mostra dúas ou tres imaxes ou textos breves relacionados cunha situación coñecida. Cada alumno decide individualmente: Isto é real? Como o sabes? |
| Presentación | 15 min | O docente presenta a IA cunha linguaxe axeitada á idade: que pode facer a IA xenerativa e por que o contido xerado por IA pode parecer convincente. |
| Demostración | 15 min | O docente usa en directo unha ferramenta de IA para xerar unha imaxe ou un texto breve a partir dunha instrución sinxela. O alumnado observa a rapidez con que se pode crear o contido e comenta o que produce realmente a IA. |
| Investigación | 30 min | Os grupos reciben varios exemplos de información/contidos. Usan unha lista de verificación e deciden en que confiarían, que cuestionarían e que comprobarían máis a fondo. |
| Reflexión | 20 min | Debate con toda a clase: Podemos confiar nunha imaxe só porque parece real? E nun texto? Quen é responsable se creamos ou difundimos información falsa? |
Preguntas guía:
O alumnado traballa as seguintes situacións xunto co docente. A IA manéxaa unicamente o docente.
1. Rolda 1 — PARAR: Non o creas de inmediato
O docente mostra ao alumnado unha imaxe xerada por IA dunha situación coñecida; por exemplo, unha fotografía aparentemente realista dun suceso insólito en Eslovenia.
- Antes de revelar nada, o alumnado responde:
-
Parece real esta imaxe?
-
Que che fai pensalo?
-
Que detalles a fan parecer crible?
-
Hai algo que pareza estraño?
-
-
O docente revela que a imaxe foi xerada con IA e explica brevemente como pode a IA xenerativa crear imaxes de aspecto realista.
-
Que nos fixo crer que a imaxe era real?
-
Buscamos probas, ou simplemente confiamos no que vimos?
-
Podería alguén usar unha imaxe así para enganar outras persoas?
-
Diagnosticar: O alumnado identifica a diferenza entre «Isto parece real» e «Teño probas de que isto é real».
Idea clave: Unha aparencia realista non é proba de que algo sexa verdadeiro.
2. Rolda 2 — PREGUNTAR: Quen o creou e por que?
O docente presenta un breve texto xerado por IA con formato de noticia. Por exemplo, o docente pídelle a un sistema de IA que redacte un artigo breve sobre un suceso imaxinario nun centro escolar esloveno.
- O alumnado non interactúa coa IA. En cambio, analiza os seus resultados.
-
Quen escribiu ou creou isto?
-
De onde procede supostamente a información?
-
Indica o texto algunha fonte?
-
Achega probas?
-
Podemos verificar a información?
-
Por que podería alguén querer publicar unha información así?
-
Soa o texto seguro aínda que non sabemos se é verdade?
-
-
O alumnado descobre que un texto pode soar seguro, informativo e convincente e, aínda así, carecer dunha fonte fiable ou de probas.
Idea clave: Unha resposta que soa segura non é necesariamente unha resposta correcta.
3. Rolda 3 — COMPROBAR E COMPARAR: Imos verificalo
O docente presenta unha afirmación ficticia: «En Eslovenia introduciuse unha nova norma: o alumnado xa non pode usar o teléfono móbil os sábados.»
A afirmación é deliberadamente sinxela e o bastante plausible para que o alumnado se pregunte como a comprobaría.
- Ao alumnado non se lle pide simplemente que responda «verdadeiro» ou «falso». En cambio, ten que deseñar unha estratexia de verificación.
-
Onde comprobarías esta información?
-
A quen lle poderías preguntar?
-
Confiarías nunha publicación nas redes sociais?
-
Comprobarías unha soa fonte ou varias?
-
Que contaría como unha boa proba?
-
En que fonte confiarías máis?
-
Que che faría cambiar de opinión?
-
-
A continuación, o docente mostra como se podería comprobar a afirmación usando distintos tipos de fontes.
O alumnado recoñece que comprobar a información é un proceso e non simplemente decidir se algo «parece verdade».
4. Rolda opcional — IA fronte a persoas
- O docente pregúntalle a un sistema de IA: «Por que é importante conservar o patrimonio cultural?» - A IA xera unha resposta breve.
- Despois, o alumnado elabora de forma autónoma a súa propia resposta sen IA.
- A clase compara as dúas.
-
Que respondeu ben a IA?
-
Que falta?
-
Está a IA dando información, unha opinión ou ambas as cousas?
-
Coñece a IA o noso contorno local tan ben coma nós?
-
Que resposta sería máis útil para presentar o noso patrimonio cultural local?
-
Pode unha resposta xerada por IA substituír o noso propio pensamento?
-
Isto conecta coa importancia que o currículo lle dá ao patrimonio cultural, á comprensión do pasado e do presente por parte do alumnado e á súa capacidade para explicar e xustificar os seus propios puntos de vista.
Actividade final: crear unha norma de aula
Ao final da sesión, o docente e o alumnado elaboran conxuntamente un cartel sinxelo para a aula:
5 PREGUNTAS ANTES DE COMPARTIR
- PARAR
- Teño que crer isto de inmediato?
- PREGUNTAR
- Quen creou ou publicou isto?
- COMPROBAR
- Onde podo verificar a información?
- COMPARAR
- Din o mesmo outras fontes fiables?
- DECIDIR
- Teño probas suficientes para crelo ou compartilo?
O cartel convértese no principal resultado práctico da sesión.
Pregunta final: Se un ordenador pode crear unha imaxe ou un texto que parece completamente real, que debemos facer antes de crelo ou compartilo con outras persoas?
Materiais
-
Un ordenador e un proxector para o docente;
-
acceso a unha ferramenta de LLM/IA manexada polo docente;
-
2–3 imaxes e textos xerados por IA preparados previamente;
-
varios exemplos de información real e ficticia;
-
unha ficha PARAR → PREGUNTAR → COMPROBAR → COMPARAR → DECIDIR;
-
distintas fontes que o alumnado pode usar para a verificación;
-
un encerado ou cartel para elaborar a norma de clase «5 preguntas antes de compartir».
O papel do docente e o papel do alumnado
Un principio central do deseño desta sesión é que o uso da IA está dirixido polo docente.
| Docente | Alumnado |
| Manexa a ferramenta de IA. | Observa os resultados da IA. |
| Crea exemplos seleccionados. | Fai preguntas sobre o contido. |
| Mostra como xera a IA textos/imaxes. | Identifica razóns para confiar na información ou para cuestionala. |
| Achega exemplos e contraexemplos. | Compara distintas fontes. |
| Modela estratexias de verificación. | Desenvolve a súa propia estratexia de verificación. |
| Guía o debate. | Explica e xustifica as súas conclusións. |
|
Fai visibles as limitacións da IA. |
Reflexiona sobre a difusión responsable da información. |
Polo tanto, o alumnado aprende sobre as capacidades, as limitacións e as consecuencias sociais da IA sen necesidade de ter acceso propio a un sistema de IA.