2.3 Inglés como lingua estranxeira
Adecuación comunicativa en inglés
Materia: Inglés como lingua estranxeira · Curso: 9.º (14–15 anos) · Duración: 1 sesión dobre (90 min) · IA: Aprender COA IA
| Competencias relacionadas coa IA (marco DUAL.AI.TEACHer) – nivel docente | Obxectivos de aprendizaxe específicos da materia – nivel do alumnado |
|
AF-TL-2b (Fundamentos e aplicacións da IA × Ensino e aprendizaxe, nivel 2 – Implementación reflexiva):
«Os docentes poden organizar elementos da sesión que integren o uso da IA con funcións pedagóxicas claras e estratexias para verificar os resultados.»
AF-FC-2b (Fundamentos e aplicacións da IA × Fomento da competencia dixital (en IA) do alumnado, nivel 2 – Implementación reflexiva):
«Os docentes poden aplicar unha orientación que axude o alumnado a desenvolver habilidades prácticas en IA, adaptando as tarefas aos coñecementos previos do alumnado e ás ferramentas de IA dispoñibles.» |
Ao final da sesión, o alumnado é capaz de:
|
Mensaxe clave: A IA pode xerar un inglés fluído e gramaticalmente correcto, pero iso non fai que a lingua sexa automaticamente natural ou adecuada para unha situación concreta. Ao cambiar o destinatario, a finalidade e o contexto dunha conversa xerada por IA, o alumnado aprende a avaliar as propostas da IA e a usar os seus propios coñecementos lingüísticos para tomar as decisións finais.
Fig. 1: «Adecuación comunicativa en inglés» (imaxe xerada con IA, ChatGPT GPT Image 2)
Contido
Comunicarse con éxito nunha lingua estranxeira require algo máis ca producir oracións gramaticalmente correctas. Os falantes adaptan constantemente o vocabulario, a estrutura das oracións, a cortesía e o ton segundo o destinatario, a finalidade e o contexto da comunicación. A mesma intención pode, polo tanto, expresarse de maneiras moi distintas dependendo de quen lle fale a quen. Unha petición a un amigo íntimo pode ser breve e informal, mentres que a mesma petición dirixida a un docente, a un empregador ou a unha persoa descoñecida adoita requirir outro vocabulario, estruturas máis corteses e un grao distinto de formalidade. Estas diferenzas forman parte do rexistro, que describe como cambia a lingua segundo a situación social e comunicativa.
Para quen aprende unha lingua, o rexistro pode ser difícil de recoñecer, porque unha oración pode ser gramaticalmente correcta e, aínda así, soar pouco natural ou inadecuada nun contexto concreto. Os exemplos dos libros de texto adoitan ofrecer distincións claras entre lingua formal e informal, mentres que a comunicación real é moito máis flexible. A idade, a relación entre os falantes, as expectativas culturais, o medio de comunicación e a finalidade comunicativa poden influír na lingua que se usa. Unha mensaxe que soa natural nunha conversa entre adolescentes, por exemplo, pode resultar demasiado informal nun correo electrónico a un docente, mentres que unha expresión axeitada para unha carta formal pode soar innecesariamente distante nunha conversa cotiá.
A IA xenerativa pode producir e adaptar diálogos moi rapidamente, o que a fai útil para explorar estas diferenzas. Ao cambiar elementos concretos dunha instrución, como a relación entre os falantes, o nivel de lingua, a finalidade ou o grao de formalidade, o alumnado pode xerar varias versións da mesma situación comunicativa e comparar como cambia a lingua. Ao mesmo tempo, a lingua xerada por IA non é automaticamente fiable só porque soe fluída. Un modelo pode producir textos demasiado formais, repetitivos, culturalmente estraños, incoherentes co nivel solicitado ou que non se axusten plenamente ás indicacións da instrución. A IA xenerativa funciona ademais de forma probabilística, o que significa que instrucións semellantes poden producir formulacións distintas.
Esta limitación é central na actividade, non algo que haxa que ocultarlle ao alumnado. A IA resulta máis útil cando o alumnado trata os seus resultados como material lingüístico para analizar e non como unha resposta que aceptar. Nesta sesión, o alumnado examina primeiro como cambia o rexistro en distintos contextos comunicativos e despois usa un LLM para modificar unha variable comunicativa de cada vez. Compara os diálogos resultantes, identifica que eleccións lingüísticas funcionan e cales non, e revisa por si mesmo partes do resultado. Deste xeito, practica tanto a competencia comunicativa en inglés como a alfabetización práctica en IA: dar instrucións claras, comprobar se se seguiron e usar o propio criterio lingüístico para decidir se o resultado final é adecuado.
Programación da sesión
| Fase | Tempo | Actividade |
| Introdución | 10 min | O docente mostra dúas mensaxes breves que transmiten a mesma petición, por exemplo unha dirixida a un amigo e outra a un docente. O alumnado identifica as diferenzas de vocabulario, cortesía e ton e propón quen puido escribir cada mensaxe. |
| Presentación | 10 min | O docente presenta os conceptos de destinatario, finalidade, contexto e rexistro. En común, o alumnado identifica trazos do inglés formal e informal e comenta por que unha lingua gramaticalmente correcta non é necesariamente unha lingua adecuada. |
| Exploración | 15 min | Por parellas, o alumnado analiza un breve diálogo xerado por IA sobre unha situación cotiá. Identifica expresións útiles e marca todo o que soe pouco natural, demasiado formal, demasiado informal ou inadecuado para o seu nivel de inglés. |
| Adaptación | 35 min | O alumnado realiza 2–3 roldas de predicir → instruír (prompt) → comparar → diagnosticar. En cada rolda cambia un aspecto do contexto comunicativo e pídelle á IA que adapte o diálogo. |
| Reflexión | 20 min | O alumnado compara as súas versións e comenta que cambios afectaron máis á lingua. Identifica onde a IA seguiu ben as instrucións, onde non, e que expresións cambiaría por si mesmo. |
Preguntas guía: engadir complexidade por capas
As parellas realizan tantas roldas das seguintes como permita o tempo durante a fase de adaptación de 35 minutos. A maioría das parellas debería completar dúas roldas; a terceira pode usarse como ampliación:
- Rolda 1 — Cambiar a relación entre os falantes:
- Predicir: Imaxine que se fai a mesma petición a un amigo íntimo e a un docente. Que espera que cambie? Pense no vocabulario, nos saúdos, na estrutura das oracións e na cortesía.
- Instruír (prompt): Pídalle á IA que reescriba o diálogo para unha relación distinta entre os falantes.
Por exemplo:
Rewrite this conversation between two friends as a conversation between a student and a teacher. Keep the meaning the same, but use polite, natural English suitable for a B1 learner.
- Comparar: Compare o diálogo orixinal e o novo. Identifique polo menos tres cambios lingüísticos.
- Diagnosticar: A IA cambiou só palabras soltas, ou tamén a estrutura das oracións, os saúdos, as peticións e as fórmulas de despedida? Que cambios son adecuados? Hai algo que cambiaría vostede mesmo?
- Rolda 2 — Cambiar a finalidade comunicativa:
Agora o alumnado cambia o que quere conseguir un dos falantes. Por exemplo:
pedir información → presentar unha queixa
aceptar un convite → rexeitalo con cortesía
pedir axuda → solicitar permiso
conversa informal → petición formal
- Predicir: Que elementos da lingua espera que cambien cando cambia a finalidade da conversa?
- Instruír (prompt): Elabore unha instrución máis detallada que inclúa: falante + situación + finalidade + nivel de lingua + ton
Por exemplo:
Create a short B1-level dialogue between a customer and a café employee. The customer received the wrong order and wants to solve the problem politely. Use natural everyday English and keep the dialogue to eight lines.
- Comparar: Comprobe se o diálogo xerado cumpre cada parte da instrución.
- Diagnosticar: Escolla unha expresión que funcione ben e outra que reescribiría. Explique por que.
- Rolda 3 opcional — Engadir restricións e poñer a IA a proba:
O alumnado fai as súas instrucións máis específicas.
Por exemplo:
Rewrite the conversation for two 15-year-olds. Keep the English at B1 level. Make it friendly and natural, but avoid slang. Keep the same communicative purpose.
- Predicir: Que partes do diálogo anterior espera que cambien?
- Instruír (prompt): Pídalle á IA que xere a versión revisada.
- Comparar: Contraste a resposta con cada un dos requisitos da instrución.
- Diagnosticar: Que instrucións seguiu a IA correctamente? Cales ignorou ou interpretou de forma distinta?
Pregunta final (para a fase de reflexión): En que momento cambiar a situación comunicativa requiriu algo máis ca substituír unhas poucas palabras, e que lle indica isto sobre comunicarse eficazmente noutra lingua?
Pregunta de seguimento: Se un diálogo xerado por IA é gramaticalmente correcto, como pode decidir se é realmente adecuado e natural para esta situación concreta?
Materiais
- Un portátil ou unha tableta por parella de alumnos, cun navegador
- Acceso a unha interface de chat cun LLM autorizado a través de internet, ou un modelo instalado localmente se o acceso a internet está restrinxido no centro
- Un breve diálogo inicial de nivel B1 aproximadamente
- Un breve modelo de ficha / guía de instrucións para as roldas de adaptación (predicir → instruír → comparar → diagnosticar)
- Unha lista de verificación para avaliar a lingua que abranga significado, gramática, vocabulario, rexistro, naturalidade e cumprimento das instrucións
- Exemplos de comunicación formal e informal preparados polo docente
- Unha breve guía de uso da IA que lembre ao alumnado que non introduza datos persoais e que trate a lingua xerada por IA como material para analizar e mellorar, non como un solucionario